Etkinlik ve konuşmacı
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi (ESOGÜ) İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Volkan Marttin, Eskişehir Türk Ocağı’nın gelenekselleşen Perşembe Sohbetleri kapsamında "İmparatorluk’tan Ulus Devlete Geçişin Sancılı Mirası: Nüfus Mübadelesi" başlıklı bir konuşma yaptı. Marttin, sunumunda zorunlu göçün hukuki, tarihi ve sosyal boyutlarını dinleyicilerle paylaştı.
Mübadelenin tarihsel çerçevesi
Marttin, mübadelenin yakın tarih bağlamında Türkiye ile Balkan ülkeleri arasındaki kitlesel nüfus değişimini ifade ettiğini belirtti. Bu sürecin yalnızca 1923 Türk‑Yunan Mübadelesi ile sınırlı kalmadığını, 1913 İstanbul Antlaşması ile Osmanlı ve Bulgaristan arasında gerçekleşen ilk organize nüfus değişiminin sürecin bir öncülü olduğunu vurguladı.
Konuşmada, Lozan Barış Antlaşması’na ek protokol uyarınca Türkiye ve Yunanistan’ın kendi yurttaşlarını din esası temelinde zorunlu göçe tabi tuttuğu hatırlatıldı. Marttin, bu anlaşma ile Anadolu’dan yaklaşık 1.200.000 Ortodoks Hristiyanın Yunanistan’a; Yunanistan’dan ise 500.000 Müslüman Türkin Türkiye’ye göç etmek zorunda kaldığını paylaştı. İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türklerinin bu uygulamanın dışında tutulduğu belirtildi.
Lozan sonrası iskân politikası ve mülkiyet sorunu
Yeni kurulan Cumhuriyetin bu büyük nüfus hareketini yönetmek üzere 13 Ekim 1923'te Mübadele, İmar ve İskân Vekâleti'ni kurduğu aktarıldı. Gelen mübadillerin Samsun, Adana, Balıkesir, İzmir ve Manisa gibi illere yerleştirildiği ifade edildi.
Marttin, mübadeleyle geride bırakılan malların tasfiyesi ve tazminat sorunlarının yıllarca sürdüğünü, bu hukuki ve mali krizin ancak 1930 yılında imzalanan Ankara Sözleşmesi ile taşınmazların bulundukları ülkenin mülkiyetine geçmesi kararıyla büyük ölçüde çözüldüğünü vurguladı.
Sosyal ve ekonomik etkiler
Konuşmada mübadillerin genelde tarım sektöründen gelmesinin, Türkiye’nin tarımsal işgücüne yaptığı katkı üzerinde duruldu. Buna karşılık giden Rum nüfusunun sanayi ve zanaat alanlarında bıraktığı boşluğun uzun süre doldurulamadığı belirtildi. Marttin, bu değişimin her iki toplumda da derin yaralar açtığını ancak dönemin koşullarında bazı aktörler tarafından kaçınılmaz görüldüğünü söyledi.
Sunumda ayrıca bir Rum mübadilin yıllar sonra aktardığı şu sözlere yer verildi: "Atatürk ve Venizelos iyi yaptı. Yoksa şimdi Bosna gibi olabilirdik. Bir yerden patlak verirdi." Marttin, bu tür gözlemlerin mübadelenin hem kişisel hem de toplumsal hafızalarda bıraktığı izleri gösterdiğini belirtti.
Etkinlik sonrası
Soru‑cevap bölümünün ardından Eskişehir Türk Ocağı tarafından Prof. Dr. Volkan Marttin'e şükran beratı takdim edildi. Konuşma, nüfus mübadelesinin hukuki boyutları, devlet politikalarının uygulama zorlukları ve uzun dönem sosyal-yapısal etkileri üzerine katılımcılarla yapılan değerlendirmelerle sonlandırıldı.
PROF. DR. VOLKAN MARTTİN, ESKİŞEHİR TÜRK OCAĞI’NIN GELENEKSELLEŞEN "PERŞEMBE SOHBETLERİ" KAPSAMINDA YAPTIĞI "İMPARATORLUK’TAN ULUS DEVLETE GEÇİŞİN SANCILI MİRASI: NÜFUS MÜBADELESİ" BAŞLIKLI KONUŞMASINDA, ZORUNLU GÖÇÜN HUKUKİ, TARİHİ VE SOSYAL BOYUTLARINI DİNLEYİCİLERLE PAYLAŞTI.
