Erzurumlular Rusya'daki esir sancaklarını istiyor
Erzurum'da, kentin Rus işgalleri sırasında götürülen çok sayıda esir sancak ve tarihi eserin iadesi talebi yeniden gündeme geldi. Dışişleri ve İçişleri Bakanlığı'nın konuya ilişkin girişimleri kente heyecan getirdi.
Tarihi bağlam
Erzurum'un 1829, 1878 ve 1916 yıllarında Ruslar tarafından işgal edildiğini hatırlatan Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Savaş Eğilmez, bu dönemlerde kentten çok sayıda eser ve vesikanın Rusya'ya götürüldüğünü söyledi. Eğilmez, şunları aktardı:
"Bu şehir, tarihin her döneminde siyasi, askeri ve ticarî açıdan önemli bir konuma sahip olmuştur. İşte tam da bu nedenle Ruslar, 87 yıl içerisinde Erzurum'u (Temmuz 1829, Şubat 1878 ve Şubat 1916 tarihlerinde) üç kez işgal etmiştir. 1829'daki işgalde Çifte Minareler, Yakutiye, Sultaniye, Ahmediye, Ulu Cami ve Üç Kümbetler'deki kıymetli eşyalar talan edildi; muhtelif yapıların kitabeleri yerlerinden söküldü."
Eğilmez, işgaller sırasında kentten götürülen eserlerden bazılarının Petersburg ve Moskova'ya gönderildiğini, Saat Kulesi'ndeki saatin Tiflis'te bir binanın cephesine yerleştirildiğini ve kalenin anahtarlarının, sancakların ile bazı başkomutanlık alametlerinin Rusya'ya nakledildiğini belirtti. Ayrıca Erzurum'dan götürülen sancakların önce Tiflis'te sergilendiğini, daha sonra Yüzbaşı Konieff aracılığıyla St. Petersburg'a götürülerek Rus Çarı'na sunulduğunu ifade etti. Bugün bu eserlerin Hermitage ve Askeri Topçu Müzeleri'nde bulunduğu kaydedildi.
Diplomatik girişimler ve yerel beklenti
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın 2023'te Erzurum ziyareti sırasında sancakların iadesi için Rusya nezdinde diplomatik girişimlerde bulunulacağını açıklaması ile İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi'nin benzer açıklamaları, kentte umut yarattı. Yerel aktörler, yürütülen çalışmaların sonuç vermesini bekliyor.
Sivil toplum ve akademik tepkiler
Türk Dil ve Edebiyatı Derneği (TDED) Erzurum Şube Başkanı Murat Ertaş, Erzurum'un tarihsel olarak hudut ve harp şehri olduğunu vurgulayarak, "Özellikle 19. yüzyılda 100 yıl içerisinde 3 defa Rus işgali görmüş Erzurum'da birçok milli tarihi eser yağmalanarak izinsiz Rusya'ya taşındı. Özellikle bunların en kıymetlileri elbette ki sancaklarımızdır. Alay sancaklarımız, Pasin sancağımız çok kıymetli. Sayısı 10-11 tane olabilir" dedi. Ertaş, ayrıca iade sürecinde Lahey Sözleşmesi, Uluslararası UNESCO Sözleşmesi hükümlerine işaret etti.
Erzurum Kalkınma Vakfı (ERVAK) Başkanı Erdal Güzel de yıllardır süren iade taleplerinin karşılık bulmasını beklediklerini belirterek, "Bunlar bizim değerlerimizdir. Onların yerleri Erzurum'dur. Dadaşların bağrıdır" ifadelerini kullandı.
Yerel yetkililer ve sivil toplum temsilcileri, Dışişleri ve İçişleri Bakanlıkları tarafından yürütülen girişimlerin sonuç vermesini ve sancaklar ile diğer kayıp eserlerin en kısa sürede kente geri getirilmesini umuyor.
ERZURUM’UN RUS İŞGALLERİNE UĞRADIĞI YILLARDA, ŞEHİRDEN GÖTÜRÜLEN "ESİR SANCAKLARIN" İADESİ TALEBİ YENİDEN GÜNDEME GELDİ. DIŞİŞLERİ VE İÇİŞLERİ BAKANLIĞI’NIN GİRİŞİMLERİ ERZURUM’DA BİR KEZ DAHA HEYECAN UYANDIRDI.
