Arşivin ortaya çıkardığı belge:
Şehir Araştırmacısı Taner Özdemir tarafından Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı kayıtları arasından keşfedilen belge, 22 Aralık 1910 tarihli bir ruhsat kaydını içeriyor. Kayıtta, Erzurum’un Hınıs ilçesine bağlı Tiftik köyü sınırlarında dört şahsa petrol madeni işletme ruhsatı verildiği açıkça belirtiliyor.
Ruhsat sahibi olarak geçen isimler Ahmet, Seyfullah, İsador ve Ohannes şeklinde kayda geçmiş. Belge, Osmanlı döneminde bölgede sadece arama çalışmaları yapılmadığını; doğrudan işletme amaçlı resmî ruhsat düzenlendiğini gösteriyor.
Taner Özdemir'in değerlendirmesi:
Özdemir bulgunun önemini vurgulayarak, "Erzurum’un petrol geçmişi, bugüne kadar yeterince üzerinde durulmayan tarihî konulardan biridir. Osmanlı arşivlerinde karşılaştığımız belgeler, bölgemizde petrolün çok daha eski tarihlerde gündeme geldiğini gösteriyor" ifadelerini kullandı. Araştırmacı, 1909 yılına ait Divan-ı Hüseyin ve Halil Çavuş köylerindeki girişimlerin ardından bu 1910 belgesinin konuya ilişkin dikkati artırdığını belirtti.
Özdemir, arşivlerden çıkan belgelerin Erzurum’un enerji tarihini yeniden değerlendirme gereğini ortaya koyduğunu ve bu mirasın gelecek nesillere aktarılmasının hedeflendiğini söyledi.
Belgenin açtığı yeni sorular:
Ortaya çıkan kayıt, beraberinde araştırılması gereken bir dizi soruyu da gündeme getiriyor. Öncelikle ruhsatın hangi şartlarla ve hangi sınırları kapsayacak biçimde verildiği belgede ayrıntılı olarak ortaya konmamış. Ayrıca ruhsat sahiplerinin kimlikleri ve işletme faaliyetlerinin fiilen başlayıp başlamadığı hâlâ belirsiz.
Buna ek olarak, Tiftik köyü ile birlikte daha önce tespit edilen Divan-ı Hüseyin ve Halil Çavuş köylerine ilişkin 1909 kayıtlarının kapsamlı biçimde incelenmesi gerektiği vurgulanıyor. Bu belgeler bir arada değerlendirildiğinde, Erzurum’un petrol geçmişinin sanılandan daha erken dönemlere dayandığına dair güçlü işaretler sunuyor.
Uzmanlar ve tarih araştırmacıları, söz konusu ruhsatla ilgili detayları açığa çıkarmak için arşiv taramalarını derinleştirecek; harita, nüfus kayıtları ve dönemle ilgili diğer mali belgelerle çapraz inceleme yapılması öneriliyor.
Sonuç olarak, 22 Aralık 1910 tarihli bu kayıt, Hınıs’ın Tiftik köyünü Erzurum’un enerji tarihine ilişkin çalışmalarda öncelikli alanlardan biri haline getiriyor. Arşivlerdeki her yeni belge, bölgenin geçmişine dair bilinenleri yeniden yazma potansiyeli taşıyor.
ŞEHİR ARAŞTIRMACISI TANER ÖZDEMİR TARAFINDAN OSMANLI ARŞİVLERİNDEN ORTAYA ÇIKARILAN 22 ARALIK 1910 TARİHLİ BELGE, ERZURUM’UN HINIS İLÇESİNE BAĞLI TİFTİK KÖYÜNÜN PETROL GEÇMİŞİNE IŞIK TUTTU. CUMHURBAŞKANLIĞI DEVLET ARŞİVLERİ BAŞKANLIĞI KAYITLARINDA YER ALAN BELGEDE, AHMET, SEYFULLAH, İSADOR VE OHANNES İSİMLİ DÖRT ŞAHSA PETROL MADENİ İŞLETME RUHSATI VERİLDİĞİ BİLGİSİ BULUNUYOR.