Erakçi: Avrupa ve ABD'nin süresi dolan BM yaptırımlarını yeniden canlandırma girişimleri hukuka aykırı
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, 2015 tarihli nükleer anlaşma çerçevesinde Avrupa ve ABD'nin girişimleriyle gündeme gelen Birleşmiş Milletler yaptırımlarının yeniden yürürlüğe konulması çabalarını hukuken geçersiz saydığını ve üye devletlerin bu kararlara uymak zorunda olmadığını belirtti.
Erakçi'nin itirazı ve BM Genel Sekretere mektup
Erakçi, İngiltere, Fransa ve Almanya'nın anılan anlaşmadaki 'snapback' mekanizmasını işletme kararına ilişkin olarak BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'e bir mektup gönderdi. Mektupta, üç Avrupa ülkesinin süreci başlatma bildirisinin 'hukuki ve usul açısından kusurlu' olduğu ve bu nedenle 'geçersiz' sayılması gerektiği vurgulandı.
Erakçi, Batılı ülkelerin 'hukukun dışında ve dar siyasi amaçlarla hareket ederek, İran'a karşı siyasi baskı uygulamak için BM mekanizmasını kötüye kullanmaya çalıştıklarını' savundu ve bunun Birleşmiş Milletlerin güvenilirliğini zedeleyeceğini belirtti.
Erakçi mektubunda ayrıca, 2231 sayılı karar kapsamındaki nükleer kısıtlamaların 18 Ekim 2025 tarihinde sona ereceğini, İran'ın bu tarihten sonra kısıtlamaların uzatılmasını, yeniden canlandırılmasını veya uygulanmasını tanımayacağını açıkça ifade etti ve ne İran ne de herhangi bir BM üyesinin bu tür hukuka aykırı eylemlere uymak zorunda olmadığına dikkat çekti.
Avrupa ülkelerinin kararı ve BM süreçleri
İngiltere, Fransa ve Almanya, ABD'nin tek taraflı çekilmesinin ardından, 28 Ağustos'ta anlaşmadaki 'snapback' mekanizmasını işletme kararı aldı. Buna karşılık, Rusya ve Çin de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne ortak bir mektup göndererek bu girişimi hukuken geçersiz ve mantıksız olarak nitelendirdiler.
İran, süreci durdurmak amacıyla, İsrail ve ABD'nin saldırıları sonrasında askıya aldığı denetimleri yeniden başlatma anlaşmasını Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile 9 Eylül'de sağladı; ancak Avrupalı ülkeler bu adımı yeterli görmedi.
BM çatısı altında, İran'a yönelik yaptırımların geri getirilmemesini öngören bir tasarı 19 Eylül'de yapılan oylamada reddedildi. Daha sonra sürecin uzatılması için sunulan başka bir tasarı da kabul edilmedi. Sonuç olarak 'snapback' süreci, taraflar arasındaki görüşmelerden sonuç alınamayınca 28 Eylül gece yarısı sona erdi ve İran'a karşı belirli Birleşmiş Milletler yaptırımları yeniden yürürlüğe girdi.
Sonuç ve İran'ın diplomasi çağrısı
Erakçi, Guterres'e hitaben yaptırım mekanizmalarını işleten komiteler ve uzman panellerin yeniden faaliyete geçirilmesi girişimlerinden kaçınılmasını talep etti ve BM kaynaklarının bu tür eylemler için kullanılmamasını istedi. Bakan, İran'ın 'adil, dengeli ve sürdürülebilir çözümlere ulaşmak amacıyla diplomasiye her zaman hazır' olduğunu da vurguladı.
