Toplantı ve temel tespitler:
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde düzenlenen Nüfus Politikaları Kurulu 4'üncü toplantısında, Türkiye'nin demografik göstergelerine dair güncel veriler paylaşıldı. Yılmaz, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine atıfla 2025 sonu itibarıyla ülke nüfusunun 86 milyon 92 bin olduğunu ve yıllık nüfus artış hızının binde 5 seviyesinde gerçekleştiğini ifade etti. Toplam doğurganlık hızının 2025'te 1,42 çocuğa gerileyerek Cumhuriyet tarihinin kayda geçen en düşük seviyesine indiği vurgulandı.
Sunumda, doğurganlık hızındaki düşüşün yaygınlığına işaret eden veriler öne çıktı: 2017'de doğurganlık hızı 1,50'nin altında kalan il sayısının 4 iken 2025'te 59'a çıktığı, üç çocuk ve üzerinde doğurganlığa sahip tek ilin Şanlıurfa olduğu belirtildi. Ayrıca 76 ilin doğurganlık hızının 2,1'in altında seyrettiği aktarıldı.
Veriler ve projeksiyonlar:
TÜİK çalışmalarına göre mevcut eğilim sürerse çocuk nüfus oranının 2100 yılında yüzde 9,9'a kadar gerileyebileceği öngörülüyor; 2025 itibarıyla çocuk nüfus oranı ise yüzde 24,8 seviyesindeydi. Ortanca yaşın 34,9'a yükseldiği, yaşlı nüfus oranının yüzde 10 ve üzerinde olduğu il sayısının ise 62'ye ulaştığı paylaşıldı. Yılmaz, bu değişimin hane yapısına da yansıdığını; tek çocuklu hane sayısının arttığını ve çok çocuklu hane sayısının azaldığını kaydetti.
Uygulanan tedbirler ve destek paketleri:
Toplantıda, 7 alandan oluşan Nüfus Eylem Planı kapsamındaki uygulamalar ile kısa sürede hayata geçirilen tedbirler özetlendi. Bunlar arasında analık izninde düzenleme, esnek çalışma modelleri, doğum yardımları ve gençlere yönelik kredi destekleri yer aldı.
Analık iznini doğum öncesi 8 hafta ve doğum sonrası 16 hafta olmak üzere toplam 24 haftaya çıkardıklarını; çoğul gebeliklerde bu sürenin 26 haftaya yükseltildiğini bildirdi. Tüm sektörlerde babalara verilen mazeret izni 10 güne çıkarıldı. Doğum veya evlat edinme sonrasında anne ve babalara, çocuk ilköğretime başlayana kadar haftalık 20 saat yarım zamanlı çalışma imkânı sağlanırken, kısmi süreli ve uzaktan çalışma uygulamalarının yaygınlaştırıldığı vurgulandı.
Mali destekler de genişletildi: tek seferlik doğum yardımı tutarı 5 bin lira'ya yükseltildi; ikinci çocuk için aylık 1.500 lira (beş yaşına kadar), üçüncü ve sonraki çocuklar için aylık 5 bin lira düzenli ödeme uygulamaları getirildi. Aile ve Gençlik Fonu kapsamında 2026 itibarıyla 81 ilde 18–25 yaş aralığındaki gençlere 250 bin lira, 26–29 yaş aralığındaki gençlere 200 bin lira faizsiz kredi desteği sunulacağı açıklandı.
Bugüne kadar yaklaşık 250 bin gence evlilik öncesi eğitim verildiği, yaklaşık 186 bin gencin kredi ödemesi aldığı; bu desteklerle 16 bin 874 çiftin evlendiği ve 17 bin 144 çocuğun dünyaya geldiği paylaşıldı. Ayrıca 500 bin konutluk projede gençlere ve çok çocuklu ailelere kontenjan ayrıldığı, özel öğretim ücretlerine üst sınır getirildiği belirtildi.
Çocuk bakım hizmetleri ve çalışma hayatı düzenlemeleri:
Çocuk bakım hizmetlerinin erişilebilirliğini artırmaya yönelik adımlar arasında kamudaki kreşlerin tasarruf tedbirleri kapsamı dışında bırakılması, kamu kurumlarında çocuk bakımevi açılması için gereken asgari çocuk sayısının 50'den 30'a indirilmesi ve 7/24 hizmet verebilecek bakım merkezlerinin önünün açılması sayıldı. Ayrıca 150 bağımsız bölümün üzerindeki konut projelerinde 0–66 aylık çocuklar için gündüz bakımevi alanı ayrılması zorunluluğu getirildi.
Bildiride, halihazırda 10 yaş altı çocuğu bulunan hanelerin yüzde 83,6'sının hane dışından bakım hizmeti almadığına yer verilerek, erişilebilir çocuk bakımının öncelikli çalışma alanı olduğu vurgulandı.
Hedefler, düzenlemeler ve uluslararası adımlar:
Kısa ve orta vadeli hedefler arasında 2028 için kadınların işgücüne katılım oranını yüzde 40,1'e yükseltmek yer aldı. Bu hedef doğrultusunda kadın-erkek fırsat eşitliği, istihdam programları ve istihdam geçişini hızlandıran eğitim modelleri öne çıkarılıyor.
Sosyal medya ve oyun platformlarına ilişkin düzenlemelerle 15 yaşını doldurmamış çocukların erişiminde yaş doğrulaması zorunlu tutuldu; oyun platformlarında yaş derecelendirmesi ve ebeveyn onay mekanizmaları mevzuata dahil edildi. Aile Enstitüsü Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde kuruldu; TÜİK koordinasyonunda veriye dayalı çalışmalar yürütüleceği belirtildi.
Uluslararası alanda da girişimler artırılıyor: Türk Devletleri Teşkilatı'nın çalışma alanlarına sosyal politika eklendi, Sosyal Politikalar Bakanlar Toplantısı'nda ailenin korunmasına ilişkin bildiri imzalandı, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı gündemine aile ve nüfus konusu taşındı. İslam İşbirliği Teşkilatı nezdinde Aile ve Nüfus On Yılı ilanı önerisinin uzmanlar düzeyinde kabul edilmesi ve dost ülkelere örnek teşkil eden adımlar dikkat çekti. 26–27 Ekim tarihlerinde İstanbul'da düzenlenecek Uluslararası Aile ve Nüfus Konferansı ile birikimin uluslararası akademik zemine taşınacağı açıklandı.
Yılmaz, doğurganlıktaki düşüşün yönünü değiştirmek için sebeplerin doğru tespit edilmesi ve uygun politika araçlarının birlikte kullanılmasının gerektiğini belirterek aile politikalarının hem ekonomik hem de sosyal boyutlarını kapsayan bütüncül bir yaklaşımın süreceğini vurguladı.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz: "Doğurganlık hızımız 2025'te Cumhuriyet tarihinin kayda geçen en düşük seviyesi olarak 1.42 'ye indi"
