Doç. Dr. Özçelik: Bulut tohumlama İzmir’in su ihtiyacına çare değil
Son yıllarda iklim değişikliği ve kuraklık nedeniyle su ihtiyacını karşılamak amacıyla Türkiye’nin çeşitli yerlerinde farklı çözümler gündeme geliyor. Muğla Büyükşehir Belediyesi, deniz suyu arıtma tesisi için dış kaynak kullanımını Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi onayıyla Milas Ekinambarı mevkiinde tesis kurma çalışmalarına başladı. Öte yandan İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Cemil Tugay, yapay yağmur oluşturmak amacıyla bulut tohumlama uygulaması için Bakanlıktan izin aldıklarını ve sorumluluğu üstlendiklerini açıklamıştı.
"Her bulut yağmur oluşturmaz"
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Su Kaynakları Ana Bilim Dalı öğretim üyesi Doç. Dr. Ceyhun Özçelik, İzmir’de planlanan yapay yağmur uygulamasının kentteki su sorununu çözmeyeceğini belirtti. Özçelik, yapay yağmurun etkili olabilmesi için doğal yağış ortamının hazır olması gerektiğini vurguladı: "Ülkemizde yaşanan kuraklık dolayısıyla büyük şehirlerimizde büyük bir arayış içerisine girildi. Yapay yağışın oluşabilmesi için doğal yağışın oluşabileceği ortamların hazır olması lazım."
Yağış mekanizması ve tohumlamanın sınırları
Doç. Dr. Özçelik, atmosferde denizlerden, göllerden ve kara yüzeylerinden buharlaşan suyun belirli koşullar altında yoğunlaşıp yağış oluşturduğunu anlatarak, "Tabii her bulut yağmur oluşturmaz" dedi. Özçelik, yağış üretebilen bulut tipleri arasında nimbostratus, altostratus, stratus gibi tabaka biçimli bulutlar ile atmosferin altından üst tabakasına kadar ulaşabilen kümülonimbus bulutlarını saydı ve bu bulutların konum ve yapısının yağışın şiddeti ve süresi üzerinde belirleyici olduğunu ifade etti.
Bulut tohumlama uygulamasında havaya bırakılan gümüş iyodür, krubus ve benzeri kimyasalların mevcut nem parçacıklarının etrafında yoğunlaşmayı kolaylaştırdığı; ancak bu yöntemin bulutun yağış potansiyelini maksimum kullanma fırsatı sunduğu kadar, yağışın yerini, şiddetini ve miktarını kökten değiştirme gücünün sınırlı olduğunu da belirtti. "Erken tohumlama yaptığımız durumda istediğimiz başarıyı elde edemeyebiliriz. Geç tohumlama yaptığımız durumda yağmur zaten başlayacağı için yaptığın işin anlamı kalmaz," diye ekledi.
İzmir için beklenen katkı sınırlı
Özçelik, literatürde tohumlamayla yağışın yüzde 10-20 arasında artırılabildiğine dair ifadeler bulunduğunu ancak bunun ölçülmesinin zor olduğunu söyledi. Ayrıca geçmiş uygulamalara değinerek, "1940’lı yıllardan bu yana ABD, Çin, Hindistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nde bu yöntemler kullanıldı" dedi ve bazı bölgelerde çevresel zararlar nedeniyle yöntemlerin kısıtlandığını hatırlattı.
Buna dayanarak Özçelik, "İzmir’in geniş coğrafyası içinde oradan geçen bulutların potansiyelini bir miktar artırmak, İzmir’in su sorununa katkı sağlamayacaktır" değerlendirmesini yaptı.
Yer ve zaman en kritik faktörler
Doç. Dr. Özçelik, bulut tohumlamada en kritik unsurların yer ve zaman olduğunu vurguladı. Topografya, denize yakınlık, bölgenin iklimi ve mevsimsel zamanlamanın başarının belirleyicileri olduğunu söyledi. Kış aylarında soğuk ve sık bulut geçişlerinin olduğu dönemlerde tohumlamanın daha başarılı olabileceğini, baharda ise bulut geçişlerinin anında tespitinin önemli olduğunu belirtti. Yaz aylarında ise bulut hareketlerinin sınırlı olması nedeniyle başarı şansının düştüğünü ifade etti.
Sonuç olarak, Doç. Dr. Ceyhun Özçelik’e göre bulut tohumlama mevcut bulut potansiyelini sınırlı düzeyde artırabilir; ancak İzmir gibi geniş bir metropolün su ihtiyacını karşılayacak düzeyde bir çözüm sunması beklenmemelidir.
SON YILLARDA İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE KURAKLIK SONUCU ARTAN SU İHTİYACINI KARŞILAMAK AMACIYLA MUĞLA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ DENİZDEN SU ARITMA TESİS İÇİN DIŞ KAYNAK KULLANIMININ CUMHURBAŞKANLIĞI YATIRIM OFİSİ TARAFINDAN ONAYLANMASI İLE MİLAS EKİNAMBARI MEVKİİNDE TESİS KURMAK İÇİN ÇALIŞMALARA BAŞLADI.
