Artan sıklık ve farkındalık sorunu:
Acıbadem Eskişehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Deniz Gökalp, Türkiye'de yetişkin nüfusta diyabet görülme sıklığının son yıllarda belirgin şekilde arttığını vurguladı. On beş yıl önceki çalışmalarda oranların yaklaşık yüzde 14 civarında olduğunu, bugün ise bu oranın yaklaşık yüzde 20'ye ulaştığını belirten Gökalp, bunun toplum sağlığı açısından ciddi bir yük oluşturduğunu söyledi. Ayrıca, her üç diyabetli yetişkinden birinin hastalığının farkında olmadığını ifade ederek erken tanının önemine dikkat çekti.
Diyabetin kapsamı ve küresel tablo:
Gökalp, diyabetin yalnızca kan şekeri yüksekliği olmadığını; kalp, böbrek, göz ve sinir sistemi gibi organları etkileyerek geniş çaplı sağlık sorunlarına yol açtığını belirtti. Dünya genelinde her 10 yetişkinden 1'inin diyabetle yaşadığı, yani yaklaşık 600 milyon kişinin etkilendiği; Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre ise Türkiye'de yaklaşık 10 milyon yetişkinin diyabetli olduğu aktarıldı. Ayrıca diyabete bağlı ölümlerin sıklığına işaret edilerek, maalesef her 6 saniyede 1 kişinin diyabet nedeniyle hayatını kaybettiği ve diyabetli bireylerin yüzde 75'inin düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşadığı belirtildi.
Risk faktörleri ve hastalık mekanizmaları:
Prof. Dr. Gökalp, diyabetin farklı mekanizmalarla ortaya çıkabildiğini anlattı. Tip 1 diyabette pankreasın beta hücrelerine yönelik bağışıklık ilişkili hasarın insülin eksikliğine yol açtığı, Tip 2 diyabette ise dokularda insülin etkisinin azalması veya pankreastan insülin salgılanmasındaki bozukluğun rol oynadığı ifade edildi. Tip 2 diyabet açısından fazla kilo ve obezite önemli risk faktörleri arasında sayıldı; özellikle karın çevresi yağlanması, fiziksel hareketsizlik, ileri yaş, ailede diyabet öyküsü ve sağlıksız beslenme alışkanlıklarının hastalık riskini artırdığı vurgulandı.
Tedavi yaklaşımı ve yeni seçenekler:
Diyabet tedavisinde tek tip yaklaşımdan vazgeçildiğini belirten Gökalp, artık hastaların sadece kan şekeri değil, eşlik eden kalp, böbrek ve karaciğer sorunları, kilo durumu gibi unsurlar dikkate alınarak bireyselleştirilmiş tedaviler tercih edildiğini söyledi. Böbreklerden glukoz atılımını artıran SGLT2 inhibitörleri ile iştah ve kilo kontrolünde etkili olan GLP‑1 analogları'nın, uygun hastalarda yalnızca kan şekerini düzenlemekle kalmayıp aynı zamanda kalp ve damar sağlığına olumlu etkiler sunduğu aktarıldı.
Teknoloji: yapay pankreas ve sürekli izleme sistemleri:
Tip 1 diyabette kullanılan ve halk arasında 'yapay pankreas' diye adlandırılan sistemin gerçek bir organ olmadığı; deri altına insülin veren pompa, glukozu ölçen sensör ve insülin dozunu hesaplayan yazılımdan oluşan akıllı bir insülin uygulama sistemi olduğu açıklandı. Bu sistemin kan şekline göre uygun insülin dozunu ayarlamaya yardımcı olduğu ifade edildi. Ayrıca parmak ucundan ölçüm gereksinimini azaltan sürekli glukoz izleme (CGM) teknolojilerinin hastaların günlük yaşamını kolaylaştırdığı; kola takılan küçük sensörlerle glukoz değerlerinin düzenli aralıklarla ölçülüp cep telefonlarına aktarılabildiği belirtildi. Ancak Prof. Dr. Gökalp, CGM'nin her durumda parmak delme ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmadığını ve tedavi takibinin diyabetin tipi, hastanın yaşı ve bireysel ihtiyaçları doğrultusunda planlanması gerektiğini vurguladı.
Sonuç olarak, artan prevalans ve farkındalık eksikliği nedeniyle erken tanı, risk faktörlerinin kontrolü, bireye özel tedavi ve teknoloji kullanımının diyabetle mücadelede kilit rol oynadığına dikkat çekildi.
GÖKALP, TÜRKİYE'DE YETİŞKİN NÜFUSTA DİYABET GÖRÜLME SIKLIĞININ YÜZDE 20'YE ULAŞTIĞINI BELİRTEREK, HER 3 DİYABETLİ YETİŞKİNDEN BİRİNİN HASTALIĞININ FARKINDA OLMADIĞINI VURGULADI.
