Çingene Kızı mozaiğinin yeni kayıp parçası Türkiye'ye döndü
Amerika Birleşik Devletleri’nde tespit edilen ve kamuoyunda "Çingene Kızı" olarak bilinen Zeugma mozaiğinin büyük kompozisyonuna ait olduğu bilimsel çalışmalarla belirlenen mozaik panel, yürütülen diplomatik girişimler sonucunda Türkiye’ye iade edildi. Eser, Kültür ve Turizm Bakanlığı koordinasyonunda yapılan inceleme ve uluslararası iş birliğiyle yeniden ülkeye getirildi.
Bilimsel değerlendirme ve tespit
Gaziantep’in Nizip ilçesindeki Zeugma Antik Kenti’nde 1998 yılında gün yüzüne çıkarılan ve yaklaşık 9,25 x 13,50 metre ölçülerindeki büyük taban mozaiğinin parçaları arasında yer alan Maenad başı tasviri, kamuoyunda "Çingene Kızı" olarak biliniyor. Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Djamila Fellague’nin araştırmaları kapsamında panelin büyük kompozisyona ait olabileceği değerlendirildi. Panelin satışa çıktığı bilgisinin Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay aracılığıyla Bakanlığa iletilmesi üzerine, bakanlık uzmanları eser üzerinde detaylı inceleme yürüttü.
Yapılan analizlerde panelin; kullanılan tessera renkleri, geometrik bordür düzeni, kompozisyon özellikleri ile kesme ve sökülme izleri bakımından "Çingene Kızı" mozaiğinin ait olduğu büyük kompozisyonla önemli benzerlikler taşıdığı saptandı.
Diplomasi ve iade süreci
Bakanlık, elde edilen bilimsel verilerle birlikte American İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi'ne başvurarak eserin iadesini talep etti. Ayrıca, daha önce 2018 yılında ABD Bowling Green Üniversitesi’nden iadesi sağlanan 12 parçanın varlığı da hukuki zemini güçlendiren unsurlar arasında yer aldı. Amerikan İç Güvenlik Biriminin soruşturmasını tamamlamasının ardından mozaik pano Chicago Başkonsolosluğumuza teslim edildi ve Turkish Cargo aracılığıyla Türkiye’ye getirildi.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy sosyal medya hesabından şu ifadelerle duyurdu: "Gaziantep’imizin gözdesi Zeugma’nın simgesi ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin kayıp parçalarından birini daha Amerika Birleşik Devletleri’nden ülkemize kazandırdık. Daha önce iadesini sağladığımız 12 panelin ardından, büyük kompozisyonun 13’üncü parçası da bilimsel çalışmalar ve diplomatik girişimler sonucunda yeniden ait olduğu topraklara döndü. Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki eserlerle stil ve kompozisyon açısından önemli benzerlikler taşıyan panel, yürütülen çalışmaların ardından ülkemize teslim edildi. Kültür varlıklarımızın izini dünyanın neresinde olursa olsun sürmeye, medeniyet mirasımıza sahip çıkmaya devam edeceğiz. Bu süreçte, başta Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekiplerimiz olmak üzere Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi, Chicago Başkonsolosluğumuz, ulusal ve uluslararası bilim insanlarımız, Türk Hava Yolları ve Turkish Cargo ile emeği geçen herkese teşekkür ediyorum."
Sergileme ve korunma
Bilimsel değerlendirmelerin ardından eser, süreç kapsamında Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesine teslim edildi. İlerleyen işlemler tamamlandıktan sonra panel, Gaziantep’te "Çingene Kızı" mozaiğinin sergilendiği Zeugma Mozaik Müzesinde büyük kompozisyonun diğer parçalarıyla yeniden bir araya getirilecek.
Yetkililer, eserin iadesinin daha önce gerçekleştirilen çalışmalar gibi kamu kaynağı harcanmadan, uluslararası iş birliğiyle sağlandığını belirtiyor. Süreçte adı geçen kurum ve uzmanların katkıları vurgulanarak, kültür mirasının takibinin ve korunmasının sürdürüleceği ifade edildi.
AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ’NDE ORTAYA ÇIKAN VE KAMUOYUNDA ‘ÇİNGENE KIZI’ OLARAK BİLİNEN ÜNLÜ ZEUGMA MOZAİĞİNİN BÜYÜK KOMPOZİSYONUNA AİT OLDUĞU BİLİMSEL ÇALIŞMALARLA TESPİT EDİLEN MOZAİK PANEL, YÜRÜTÜLEN DİPLOMATİK GİRİŞİMLERİN ARDINDAN YENİDEN TÜRKİYE’YE GETİRİLDİ.
