Ertuğrul Şengünalp ve 680 yıllık devdâhlık geleneği
Osmangazi ilçesi Muradiye Mahallesi'nde yaşayan 60 yaşındaki usta Ertuğrul Şengünalp, Osmanlı'dan günümüze uzanan devdâhlık sanatının Türkiye'deki son temsilcilerinden biri olarak çalışmalarını sürdürüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın elinden aldığı "Yaşayan İnsan Hazineleri" ödülü, Şengünalp'in hem kişisel emeklerini hem de Bursa ipekçiliğinin değerini gündeme taşıdı.
Günlük üretim ve zorlukları
Devdâhlık, ham ipeğin tamamen insan gücüyle ipliğe dönüştürüldüğü; günümüzde neredeyse kaybolmuş bir el sanatı olarak tanımlanıyor. Şengünalp, çocuk yaşta başladığı mesleğini 53 yıldır aralıksız sürdürüyor. Üretim sürecinde tezgâh üzerinde bulunan 24 kancaya bağlanan ipliklerle saatlerce hareket ederek çalışıyor; günde en az 6 saat durmaksızın hareket ederek yaklaşık 700 gram iplik elde ediyor. Usta, işin fiziksel boyutunu şu sözlerle özetliyor: "Bu sanat dev gibi güçlü insanların, dahta koşar gibi sürekli hareket ederek üretim yaptığı bir iştir. Günde 15 ila 20 kilometre koşmadan iplik üretmek mümkün değil."
İşlem ve boyama aşamaları
Üretim yalnızca koşma ile sınırlı değil. Haftasonları iplikler, zeytinyağlı sabunlarla kazanlarda kaynatılıyor; usta bu işlemi "Bu işlemle ipek böceğinin kozasından kalan serisin temizlenir. Yaklaşık iki saatlik kaynatma sonunda iplik doğal rengine ulaşır" sözleriyle anlatıyor. Bu süreçte ipliğin yaklaşık %25-30 oranında fire verdiği, ardından ipliklerin 320 farklı renkten oluşan özel bir kartelaya göre boyandığı belirtiliyor. Üretilen iplikler; halk eğitim merkezleri, olgunlaşma enstitüleri ve el sanatlarıyla uğraşan ustalar tarafından kullanılıyor.
Pazar ve uluslararası ilgi
Teknolojinin yaygınlaşmasına rağmen Şengünalp'in el emeği ipliklerine yurt dışından da talep geliyor. Usta, özellikle Japonya'daki geleneksel el sanatlarında kendi ipliklerinin kullanıldığını belirtiyor: "Japonların 'İnoye' adını verdikleri çalışmalarda bizim ipliklerimiz yer alıyor. Bu, emeğin sınır tanımadığını gösteriyor."
Ödül ve temsil
Kültür ve Turizm Bakanlığı sanatçısı olarak 12 yıldır çeşitli festival ve fuarlarda Bursa'yı temsil eden Şengünalp, Ankara'da düzenlenen törende ödülünü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'dan aldı. Ödülü değerlendirirken duygulanan usta, "Bu tarif edilemez bir duyguydu. Ama şunu özellikle söylüyorum: Bu ödülü ben almadım; Bursa aldı. Bursa ipekçiliği kazandı" diye konuştu.
Gelecek kaygısı ve destek çağrısı
Şengünalp, devdâhlık sanatının yeni nesillere aktarılması için destek bekliyor: "Ben bıraktığımda bu sanatı sürdürecek kimse yok. Destek olmazsa 680 yıllık bir miras benimle birlikte yok olacak". Belediyeler ve kamu kurumlarının el uzatmasını isteyen usta, Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın'ın ziyaret ve desteklerine teşekkür ettiğini belirtti: "Bu sanatın yaşaması Bursa için çok önemli. Beni asıl mutlu eden de bu değerin fark edilmesi."
DEVDÂHLIK; HAM İPEĞİN, TAMAMEN İNSAN GÜCÜNE DAYALI YÖNTEMLERLE İPLİĞE DÖNÜŞTÜRÜLDÜĞÜ, BUGÜN DÜNYADA NEREDEYSE KAYBOLMUŞ BİR EL SANATI OLARAK BİLİNİYOR. ŞENGÜNALP, "BU SANAT DEV GİBİ GÜÇLÜ İNSANLARIN, DAHTA KOŞAR GİBİ SÜREKLİ HAREKET EDEREK ÜRETİM YAPTIĞI BİR İŞTİR. GÜNDE 15 İLA 20 KİLOMETRE KOŞMADAN İPLİK ÜRETMEK MÜMKÜN DEĞİL" SÖZLERİYLE MESLEĞİN ZORLUĞUNU ANLATIYOR. GÖKÇİN ÖDÜL/BURSA-İHA
