Bitlis'in pomza rezervleri: Yıllık yaklaşık 6 milyar TL'lik ekonomik katkı
Türkiye pomza rezervlerinin yaklaşık %50'sine sahip olan Bitlis, Nemrut Dağı eteklerindeki pomza yataklarıyla hem istihdam hem de ihracat açısından bölge ekonomisinin önemli lokomotiflerinden biri konumunda. Pomza, inşaat sektöründe kullanılan bims ve briket üretimine dönüşerek pazara sunuluyor; hafif yapısı, yüksek yalıtım özelliği ve dayanıklılığı nedeniyle tercih ediliyor.
Rezerv, üretim ve ihracat
Bitlis'te faaliyet gösteren 51 bims fabrikası yaklaşık 5 bin kişiye istihdam sağlıyor. Tesislerde günlük ortalama 1,5 milyon briket üretimi gerçekleştiriliyor. Üretilen bims ve briketler Türkiye'nin birçok iline gönderilirken, Gürcistan ve Kuzey Irak başta olmak üzere yurt dışına da ihraç ediliyor. Ocaklardan çıkarılan pomza hem ham madde olarak değerlendiriliyor hem de bims ve briket gibi yapı malzemelerine dönüştürülüyor.
Ekonomik büyüklük ve sektörün mevcut durumu
Tatvan Ticaret Odası Başkanı (TATSO) Bilal Adabağ, pomzanın Bitlis ekonomisine yıllık 5 ila 6 milyar lira katkı sağladığını belirtiyor. Adabağ'ın ifadeleri şöyle:
"Günlük oranda aşağı yukarı 1.5 milyon bims üretimi üretilmektedir. Bu totalde yıl bazına vurduğumuz zaman 5 milyar TL gibi bir rakam ediyor. Pomza satışlarımızla beraber 1 milyar da pomza ham madde satışlarından elde edilen gelir var. 6 milyarlık bir sirkülasyon ve ciro var. Tabii Türkiye rezervinin en büyük kısmı bu bölgede. Maalesef çok katma değerli kullanılamıyor. Devletin kamyon bazlı almış olduğu rakam total 13 bin 500 lira üzerinden hesaplanırken serbest piyasaya burada 5 bin liradan, 6 bin liradan bir kamyon dolusu, bir tır dolusu malzeme satılıyor maalesef. Bunu iyi denetlemek lazım. Ekonomide de 2 bin 500 istihdam sağlıyor sadece çalışan personel olarak. Bunun yanında dolaylı yoldan nakliyeci, üretici, tüketici ile beraber bu 5 bini aşmakta. Dolayısıyla böyle bir ekonomik girdisi var. Bu konuyla ilgili Bitlis Eren Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi ile ortak çalışmalarımız var. Belki bu ürünleri değiştirip bimsten ziyade farklı bims bloklar, farklı malzemeler, sıva malzemesi, şap malzemesi üretimi ile ilgili çalışmalarımız var"
Maliyet baskıları ve fiyatlandırma
Adabağ, sektörün maliyet baskıları ve fiyatlama sorunlarına da dikkat çekiyor. Üç yıl önce satılan fiyatlarla ilgili tespiti ve girdi maliyetlerindeki yükselişi şu sözlerle aktardı:
"Bundan 3 yıl önce 13,5 liraya satılan bir bimsi şu anda 11 liraya satıyorlar. Girdilerse bunun tam tersi neredeyse yüzde 100 artış gösterilmiş. Buranın da maliyeti en fazla girdi kaynağı olan çimentoda yüzde 50 oranda bir giderimiz var. Yılbaşından şimdiye kadar da aşağı yukarı tonu da 2 bin liraya yakın bir fiyat geçişi var. Bu da aşağı yukarı yüzde 14 ile 15’ler arası bir maliyet farkı demek. Geçen yıl ile bu yıl arasında satışta fiyat farkı yok. Maalesef girdi maliyetlerinde yüzde 30’a yakın bir fark var. Enerji, çimento, navlon, artı mazot, özellikle Körfez Savaşı’ndan dolayı yakıtta müthiş artışlar oldu. Bu da bu piyasayı çok kötü etkiliyor. Bu konuyla ilgili de Rahva’da yapılan lojistik merkez inşallah en yakın zamanda faaliyete geçer. Belki bunun sevkinde Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesini aşar. İç Anadolu bölgelerine de satarsak belki buradan para kazanabiliriz. Bims normalde İstanbul ve Ankara iç bölgelerde satış fiyatı 14 ile 16 lira arasıyken bizim burada 11 liralara satılıyor."
İşletme deneyimi ve istihdam perspektifi
İşletme sahibi Ali Adabağlı ise sektör deneyimini ve yerel istihdama katkısını aktardı:
"Yaklaşık 15 yıldır blok bims üretimindeyiz. Ham madde pomza ocağı olarak da yaklaşık 35-40 yıllık pomza ocağı işletmesini yapmaktayız. Burada ekibimizle birlikte 25-30 kişiye istihdam sağlamaktayız. Ürettiğimiz blok bimsleri hem çevre illere hem de Güneydoğu’ya ve Doğu Karadeniz’e, zaman zaman Gürcistan bölgesine göndermekteyiz. Ham madde olarak yine zaman zaman talep üzerine Kuzey Irak pazarına pomza göndermekteyiz. Günlük ortalama 20 bin adet üretim kapasitemiz var. Sezon başladı ve yaz aylarında daha yoğun çalışıyoruz. Kış şartlarından dolayı biraz rölantiye alıyoruz. Sektör şu an bayağı büyüdü. Meslektaşlarımızla birlikte yaklaşık 51-52 fabrika olduk. Deprem zamanında çok ciddi şekilde bölgemiz depremi destekledi. Bu üretim kapasitesi ile bayağı istihdam oluştu. Yaz kış çalışma ve iklim şartlarımıza göre üretim yapmaya çalışan bir sektör oldu"
Adabağlı ayrıca fabrikalalaşma sayesinde üretimin yılın büyük bölümünde sürdürülebilir hale geldiğini ve gençlerin bölgede istihdam edilmesi için desteğe ihtiyaç duyduklarını vurguladı: "Fabrikalaşma sayesinde en azından senenin 10 ayı durmadan üretim yapabilecek konuma geldik" ve "Üretim pomza ve bims bölgemizde gerçekten çok ciddi istihdam oluşturmakta. Bu konuyla alakalı gerçekten ciddi desteklere ihtiyaç var. Gençlerimiz batıya, başka yere gitmeden kendi memleketlerindeki fabrikalarımızda çalıştırabilirim. Dolayısıyla artık yazı kışı olan bir sektör oturdu. İnşallah sürekliliği devam eder".
Gelecek perspektifi
Bitlis, sahip olduğu rezerv zenginliği sayesinde bölgesel kalkınmaya katkı sağlıyor ve ülke ekonomisinde stratejik bir rol üstleniyor. Mevcut kapasite, fiyatlama ve lojistik düzenlemelerindeki gelişmelerle birlikte pomza sektörünün önümüzdeki yıllarda yeni yatırımlar ve ihracat imkanlarıyla büyümesi bekleniyor.
TÜRKİYE POMZA REZERVLERİNİN YAKLAŞIK YÜZDE 50’SİNE SAHİP OLAN BİTLİS, "BEYAZ ALTIN" OLARAK NİTELENDİRİLEN POMZA MADENİYLE ÜLKE EKONOMİSİNE ÖNEMLİ KATKILAR SUNUYOR.
