Beyağaç karpuzunun doğuşu
Denizli'nin Beyağaç ilçesinde bir dönemin simgesi haline gelen karpuz üretiminin hikâyesi, eğitimci ve eski belediye başkanı İsmail Eliuz'un aktardığına göre 1981 yılında başladı. Eliuz, o dönemde Beyağaç Lisesi'nde görev yapan bir öğretmen ve daha sonra okul müdürü olarak, ilçedeki çiftçilere tütüne alternatif ekonomik ürünler göstermek amacıyla yeni arayışlara girdiğini belirtiyor. Eliuz'un denemesi 10 dekarlık bir arazide, Amerikan menşeli Charleston Gray çeşidi tohumlarıyla yapıldı.
ilk deneme, tüpleme yöntemi ve üretimin yayılması:
1981'de doğrudan toprağa ekilen tohumlarla başlayan ilk yıl denemesinde fideler seyrek çıktı ve ürün beklendiği gibi olmadı; ancak sezon sonunda ortaya çıkan karpuzlar beyaz ve açık yeşil tonlarda, az çekirdekli ve belirgin aromalı özellikleriyle dikkat çekti. Eliuz, ilk yılın büyük bölümünü aile ve yakın çevrede tükettiğini; pazara yalnızca bir römork ürün götürüldüğünü anlatıyor.
Ertesi yıl, 1982'de aynı 10 dekarlık alanda tüpleme yöntemi uygulanarak hazır fideler dikildi ve kuruyanlar yenileriyle değiştirildi. Bu yöntem üretimi düzenli hale getirince Beyağaç pazarı yerli karpuzlarla doldu; bölgede dışarıdan karpuz getirilmesine gerek kalmadı. 1983'te ekim alanı 20 dekara, 1984'te ise 40 dekara yükseldi. Ürünler sadece ilçede değil, Kale, Tavas ve çevre ilçe pazarlarına, zamanla Denizli'nin farklı pazarı ve komşu illere de gönderildi.
festivaller, ün ve ağırlık rekorları:
Eliuz'un amacı kişisel kazanç değil, çiftçiye alternatif gelir kaynakları olduğunu göstermekti. Denemenin başarılı olması diğer üreticileri teşvik etti ve Beyağaç kısa sürede "karpuzcu memleket" olarak anılmaya başladı. Ürünler görünüşleri ve büyüklükleriyle de ilgi çekiyordu: uzun yapılı, beyaz ve açık yeşil tonlarındaki karpuzlar genellikle 25–30 kilogram ağırlığa ulaşıyor; bazı üreticiler 35 kilogram ağırlıkta karpuzlar da yetiştiriyordu.
Bu yükseliş, yerel yönetimlerin de dikkatini çekti. 1986 ve 1987 yıllarında dönemin ilçe yöneticileri ile belediye temsilcilerinin oluşturduğu tertip komitesiyle Beyağaç'ta iki kez Karpuz Festivali düzenlendi. Festivalde karpuz yarışmaları, karpuz güzeli seçimi gibi etkinlikler yapıldı; Eliuz, kendi yetiştirdikleri bir karpuzun jüri tarafından birinci seçildiğini aktarıyor.
su sorunu ve üretimin gerilemesi:
Beyağaç karpuzculuğunun yükselişi, zamanla sulama kaynaklarındaki sıkıntıyla karşılaştı. Eliuz, üretimin önemli bir bölümünün bağlı olduğu Subaşı Mahallesi'ndeki Su Gözü kaynağının debisinin önce azaldığını, ardından tamamen kesildiğini belirtiyor. Sulama imkânlarının daralması karpuz üretimini doğrudan etkiledi ve bir dönem ilçenin önemli gelir kaynaklarından biri olan üretim zaman içinde durma noktasına geldi.
yeniden değerlendirme çağrısı:
Yıllar sonra Beyağaç'ta yeni sulama seçeneklerinin ortaya çıktığını vurgulayan İsmail Eliuz, ilçenin uygun bölgelerinde karpuz yetiştiriciliğinin yeniden değerlendirilebileceğini söylüyor. Eliuz, 1981'de 10 dekarlık bir tarlada başlayan denemenin birkaç yıl içinde üreticilerin benimsediği ticari bir ürüne ve adına festival düzenlenen bir değere dönüşmesinin, Beyağaç tarım tarihinin dikkat çeken örneklerinden biri olduğunu ifade ediyor.
Bu anlatı, hem geçmişteki pratik deneyimi hem de yerel tarımın potansiyelini hatırlatıyor: doğru tohum, uygun yöntem ve su kaynaklarının yönetimiyle Beyağaç karpuzculuğu yeniden canlanabilir. Eliuz'un sözleri, ilçenin doğal kaynakları ve coğrafi özelliklerinin değerlendirilmesinin önemine dikkat çekiyor ve geçmişte elde edilen tecrübenin unutulmaması gerektiğini vurguluyor.
DENİZLİ'NİN BEYAĞAÇ İLÇESİNDE BİR DÖNEM TÜRKİYE'NİN FARKLI İLLERİNE VE YURT DIŞINA KADAR GÖNDERİLEN KARPUZUN HİKÂYESİNİ, BEYAĞAÇ ESKİ BELEDİYE BAŞKANI İSMAİL ELİUZ ANLATTI. ELİUZ, 1981 YILINDA 10 DEKARLIK ARAZİDE AMERİKAN MENŞELİ CHARLESTON GRAY ÇEŞİDİYLE BAŞLAYAN DENEMENİN KISA SÜREDE İLÇEDE YENİ BİR GEÇİM KAPISINA DÖNÜŞTÜĞÜNÜ, ÜRETİMİN BÜYÜMESİYLE BEYAĞAÇ'TA 1986 VE 1987 YILLARINDA KARPUZ FESTİVALİ DÜZENLENDİĞİNİ BELİRTTİ.
