Çayıryolu mezarlığı Bayburt'un Akkoyunlu mirasını yansıtıyor
Bayburt’un Çayıryolu (eski adı Sünür) köyünde yer alan mezarlık, Kara Yülük Osman Beyin babası Hacı Kutlu Beyin türbesini barındırması ve taşıdığı kültürel değerler nedeniyle bölgenin en önemli tarihi alanlarından biri olarak öne çıkıyor.
Tarihi kaynaklar ve vakıf kayıtları
Tarihi kayıtlarda Hacı Kutlu Bey’in Sünür’de kendi adına cami ve zaviye yaptırdığı, bu eserlerin yaşatılması için vakıflar kurduğu belirtiliyor. Vakıf giderlerinin Bayburt ve Erzincan’a bağlı bazı köylerden karşılanmasının kararlaştırıldığı kayıtlar mevcuttur. En eski vakıf kayıtları 1530 yılına kadar izlenebiliyor ve Evkaf Nezareti defterlerinde vakfın Sinür Hacı Bey zaviyesi ve cami-i şerifi vakfı adıyla yer aldığı ifade ediliyor.
Mezarlık yerleşimi ve kaybolan yapılar
Kaynaklarda cami ile türbe arasında yaklaşık 30 metre uzunluğunda bir koridor ve buraya açılan kubbeli medrese odalarının bulunduğu belirtiliyor. Bugün bu yapıların büyük kısmına ilişkin fiziksel izler kalmamıştır; mezarlık alanı daha çok mezar taşları ve yüzeysel kalıntılarla tanımlanıyor.
Araştırma ve bulgular
Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Dr. Öğr. Üyesi Erdem Saka ile Bayburt Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Murat Okutmuş tarafından yapılan incelemelerde mezarlığın Bayburt’un kadim tarihini yansıtan önemli bir alan olduğu vurgulandı. Saka, mezarlığın yalnızca bir defin alanı olmadığını, bölgenin kültürel hafızasını taşıyan tarihi bir belge işlevi gördüğünü belirtti.
Koç başlı mezar taşları ve korunma sorunu
Yaklaşık 30 yıl öncesine kadar alanda koç başlı mezar taşları bulunduğuna dair haber kayıtları olduğu aktarılıyor. Günümüzde bu taşların büyük çoğunluğu yerinde değil; yalnızca bazı kırık taş parçaları koç gövdelerini andırıyor. Saka, mezar taşlarının kültürel kimlik ve tarihsel süreklilik açısından önemli olduğunu belirterek, kırık taşların varlığının üzüntü verici olduğunu vurguladı.
Bölgesel paralellikler
Saka, Bayburt çevresindeki mezarlıkların Türk kültür tarihi açısından ayrı bir yere sahip olduğunu, Çayıryolu mezarlığının büyüklüğü ve taşıdığı izlerle dikkat çektiğini ifade etti. Benzer yapıların Erzurum İspir ilçesine bağlı Paşeke köyünde de görüldüğünü anlatarak, bölgenin kadim tarihini ve mezarlıkların kültür ile sanat anlayışını yansıtan değerler olduğunu sözlerine ekledi.
Kültürel mirasın korunması gereği
Saka, mezar taşlarının korunmasının son derece önemli olduğunu belirtti. Bazı mezar taşlarının kırık ya da kayıp olmasının nedenlerinin henüz netleşmediğini, ayrıca İspir yöresinde bazı mezar taşlarının Ermenistan’a götürüldüğüne dair iddiaların değerlendirildiğini kaydetti. Bu tür kültürel unsurların korunarak sonraki nesillere aktarılmasının bölgenin tarihi kimliğinin korunması açısından elzem olduğu vurgulandı.
Çayıryolu mezarlığı, taşıdığı tarihsel katmanlar ve belgesel kayıtlarla Bayburt’un kültürel mirasının somut bir göstergesi olmaya devam ediyor; alandaki taşların belgelenmesi, tescili ve korunması yerel tarih araştırmaları ile miras yönetimi açısından öncelikli adımlar olarak öne çıkıyor.
TARİHİ MEZARLIK (ÇAYIRYOLU)
