çalışmanın kapsamı ve hedefleri:
Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nde yürütülen Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon projesi yeni bir aşamaya giriyor. Ana kubbedeki modelleme ve statik analizlerle ortaya konan ihtiyaç doğrultusunda, doğu yarım kubbede yapısal güçlendirme ile yüzey konservasyonuna yönelik uygulamalar başlatılacak.
Proje, Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından Bilim Heyeti ve Koruma Kurulu kararlarıyla denetlenerek yürütülüyor. Amaç, yapının özgün dokusunu koruyarak gelecek kuşaklara güvenle aktarmak; aynı zamanda ibadet ve ziyaret akışını kesintisiz sürdürebilmektir.
platform ve uygulama aşamaları:
platform kurulumu ve koruma önlemleri:
Doğu yarım kubbeye güvenli erişim sağlayacak çelik çalışma platformu kurulumuna başlanacak. Platform öncesinde çalışma sınırları belirlenecek, iç mekândaki görsel bütünlüğün korunması için özel baskılı brandalar hazırlanacak ve ibadet düzeninin devamı için geçici mihrap ve minber yerleştirilecek.
Platform imalatının gerektirdiği sınırlı noktalardaki ahşap seki ve mermer döşemeler, uzman restoratörler gözetiminde kontrollü ve kısmi olarak sökülecek; avizelerin sökümü de aynı hassasiyetle yapılacak. Ayrıca özgün mermer döşemelerin yükten ve aşınmadan korunması için çok katmanlı yükseltilmiş döşeme sistemi inşa edilecek. Kurulumdan önce zemin yükleme ve titreşim testleri yapılarak uygulamanın güvenliği bilimsel verilerle kontrol edilecek.
güçlendirme ve konservasyon uygulamaları:
Çelik platform tamamlandığında doğu yarım kubbenin iç yüzeyine ulaşımı sağlayacak ek iskeleler kurulacak ve yapısal güçlendirme, mozaik, kalem işi ve mermer yüzeylerde konservasyon uygulamaları başlayacak. Yarım kubbenin taşıyıcı sistemi güçlendirilecek; mermer yüzeylerde temizlik, konservasyon ve onarım yapılacak; uygunsuz beton mermer dışlıklar yapıdan uzaklaştırılacak.
Mozaikler ayrıntılı biçimde belgelenecek, yüzeylerde toz temizliği ile "facing" uygulamaları gibi geçici koruma işlemleri sürdürülecek. Ana kubbede kurulan geçici çelik çatı ve kurşun kaplamaların kontrollü açılması çalışmaları da paralel olarak devam ediyor.
bilim heyetinin değerlendirmeleri:
Çalışmalar sırasında Bilim Heyeti üyeleri, hem yapının statik güvenliğine hem de tarihsel katmanların korunmasına vurgu yapıyor. Bilim Heyeti Üyesi İnşaat Mühendisi Doç. Dr. Mehmet Selim Ökten süreçle ilgili olarak şunları belirtti: "Yapılan sayısal modellemeler ve analizler neticesinde elde edilen sonuçlara göre ana kubbenin yarım kubbelerle birlikte güçlendirilmesine gerek görülmüştür. Bu işlemleri ve restorasyon müdahalelerini güvenli ve usulüne uygun olarak gerçekleştirebilmek için bahsi geçen iskele sistemi planlanmış ve membran kaplamalı koruyucu kubbe sistemi kurulmuştur."
Sanat Tarihçisi Prof. Dr. Asnü Bilban Yalçın, Ayasofya’nın tarih boyunca süregelen onarımlarına dikkat çekerek şunları söyledi: "Bin beş yüz yıllık yaşı ile Ayasofya yapıldığı tarihten itibaren statik sorunlarla karşılaşmış ve bu nedenle hem Bizans hem Osmanlı dönemlerinde tamiratlar görmüştür. Başlatılan bu geniş kapsamlı restorasyon çalışmaları, modern bilgi ve teknolojilerin ışığında, yapının statik anlamda güçlendirilmesini amaçlamaktadır."
Mimar Prof. Dr. Hasan Fırat Diker, doğu yarım kubbe bezemelerinde önceki katmanların araştırılacağını vurguladı: "Mevcut bezemeden önceki katmanlar da araştırılacaktır. Yapılacak raspa çalışmaları sonrasında bu ayetin mevcudiyeti saptanırsa Ayasofya’nın Klasik Osmanlı dönemindeki cami görünümüne dair çok önemli bir katman dünya kültür envanterine yeniden kazandırılabilecektir."
Malzeme Bilimci Prof. Dr. Ahmet Güleç ise platform ve iskele sisteminin mozaikler ile göbek yazısının korunmasına katkısını şöyle anlattı: "Platform üstüne kurulmuş olan ek iskele ile kubbe iç yüzeyinin tamamına ulaşılmış ve mozaik yüzeylerinde gerekli kontroller ile temizlik ve koruma çalışmalarına başlanmıştır. Ana kubbe kurşun örtüsü kaldırıldığında ... buradan da harç, sıva vb. yapı malzemelerinden örnekler alınarak analizleri yapılacak ve koruma uygulamasında kullanılacak harç ve sıvaların içerikleri belirlenecektir."
Mimar Prof. Dr. Can Şakir Binan da müdahalelerin temel koruma ilkeleri doğrultusunda yürütülmesi gerektiğini vurgulayarak, Ayasofya’nın çok katmanlı tarihsel kimliğinin korunmasının önemine dikkat çekti: "Gerçekleştirilecek her müdahalenin bilimsel araştırmaya ve ayrıntılı belgelemeye dayanması, mümkün olan en az müdahaleyle yapılması, özgün malzemenin mümkün olduğunca yerinde korunması ve yapının tarihsel katmanlarının birbirine üstün tutulmadan değerlendirilmesi temel koruma ilkelerimizdir."
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy da sosyal medya paylaşımında çalışmaların planlanan takvimle ilerlediğini belirterek, "Mozaik, kalem işi ve mermer yüzeylerdeki konservasyon ile yapısal güçlendirme uygulamalarının güvenle yürütülebilmesi için doğu yarım kubbeye erişim sağlayacak çelik çalışma platformunun kurulumuna başlıyoruz" dedi ve çalışmaların Bilim Heyeti ile Koruma Kurulu denetiminde sürdürüleceğini vurguladı.
Platform kurulumuyla başlayacak bu yeni aşama, hem yapının statik dayanımını artırmayı hem de kubbe içi ve mihrap bölgesindeki özgün bezemelerin titizlikle korunmasını hedefliyor. Restorasyon uygulamaları, bilimsel testler ve belgelemeyle desteklenerek ibadet ve ziyaret akışına uygun geçici düzenlemeler içinde yürütülecek.
AYASOFYA-İ KEBİR CAMİ-İ ŞERİFİ'NDE YÜRÜTÜLEN CUMHURİYET TARİHİNİN EN BÜYÜK VE EN KAPSAMLI RESTORASYON PROJESİNDE YENİ BİR AŞAMAYA GEÇİLİYOR.
