Arı sokmalarında ağır alerjik reaksiyonlar ölüm riski taşıyabilir
Alerji Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Senanur Işık, yaz döneminde arılarla temasın artmasıyla birlikte arı sokmalarına bağlı ciddi alerjik vakaların acil servislere sık başvuruya yol açtığını belirtti. Işık, bazı arı sokma olaylarının ölüme neden olabildiğine dikkat çekti.
Hastalık tablosu ve yaygınlık
Işık, insanların yaklaşık yüzde 2'sinin arılara alerjik olduğunun düşünüldüğünü, bildirilen ölüm vakalarının gerçekte çok daha az göründüğünü ve kırsalda kalp krizi olarak değerlendirilen bazı ölümlerin aslında arı alerjisinden kaynaklanabileceğini ifade etti.
Yerel reaksiyonlar ve ilk müdahale
Arı sokması sonrası genelde sokulan bölgede kaşıntılı, hafif kızarıklık ve şişme oluşur; bu durumlar genellikle ağrı kesici ve buz uygulamasıyla geriler. Bal arılarının sokmasında venom kesesi deride kalabilir, bu durumda kese deriye en yakın yerinden, sıkmadan, 10-15 dakika içinde çıkarılmalıdır. Yaban arıları ise birkaç kez sokabilir.
Bazı hastalarda ısırılmadan 12–24 saat sonra 20 santimden büyük geniş şişlik ve kızarıklıklar gelişebilir; bunlar genelde bir hafta içinde geriler ve boyun, dil, dudak gibi bölgeler sokulmadıkça tehlike oluşturmaz. Bu geniş lokal reaksiyonlar ilerideki şiddetli reaksiyonların habercisi değildir.
Ağır sistemik reaksiyonlar ve acil davranış
Asıl tehlike, solunum ve dolaşım sistemini etkileyen ağır sistemik reaksiyonlardır. Işık, bu reaksiyonların nefes darlığı, boğazda tıkanma hissi, çarpıntı, baş dönmesi, karın ağrısı, şuur kaybı ve bayılma gibi semptomlar ile seyredebileceğini belirtti. Bu tür belirtiler ortaya çıkan hastaların mutlaka alerji uzmanına başvurması gerektiğini vurguladı.
Küçük çocuklarda ölüm nadiren görülürken, genelde kalp veya akciğer hastalığı olanlarda reaksiyonlar daha ağır seyreder. Işık, bir kişinin alerjik yatkınlığı olup olmamasının arı alerjisi için tek başına büyük risk faktörü olmadığını, ciddi reaksiyon geçiren hastaların sonraki sokmalarda nasıl tepki vereceğinin öngörülemediğini söyledi.
Tanı deri ve kan testleri ile konur ancak bu testler tarama amaçlı kullanılmaz; tarama pozitif çıkanların yüzde 20'sinden azı gerçekte reaksiyon gösterir. Ölüm vakalarının çoğunda önceden belirgin bir alerji öyküsü bulunmamaktadır.
Şiddetli reaksiyonlarda en sık ölüm nedenleri üst solunum yolları tıkanıklığı ve dolaşım yetersizliğidir. Bu nedenle reaksiyon gelişen hastaların yanlarında mutlaka kendinden enjeksiyon yapan adrenalin iğneleri bulundurmaları gerektiği belirtildi. Işık, reaksiyon ne kadar erken başlarsa o kadar şiddetli olabileceğini ve adrenalinin erken uygulanmasının en önemli tedavi yaklaşımı olduğunu vurguladı.
Aşılar ve taşınması gereken önlemler
Doç. Dr. Işık, arılara yönelik alerji aşılarının ağır reaksiyon geçiren hastalarda en önemli tedavi yöntemi olduğunu, aşıların reaksiyonları ortadan kaldırma veya belirgin hafifletmede yüzde 95 oranında etkili olduğunu söyledi. Aşılanan hastaların bir kısmında reaksiyonlar büyük ölçüde engellenmektedir.
Işık ayrıca şiddetli reaksiyon geçiren hastaların erken ayağa kaldırılmasının veya yürüyerek hastaneye gitmeye çalışmasının ciddi tansiyon düşmesi ve ritm bozuklukları ile ölüme yol açabileceğini belirterek, hastaların ayağa kaldırılmaması, solunum yollarının açık tutulması ve ambulans beklenmesi gerektiğini ifade etti.
Arı aşıları alerji uzmanları tarafından raporlandığında tamamı devlet tarafından ödenmektedir. Başlangıç döneminde genelde 6 ila 16 hafta boyunca her hafta uygulanan doz artırma rejimi ile çok düşük dozlarda arı zehri verilerek duyarsızlaştırma sağlanır. Daha sonra aşılar genellikle ayda bir uygulanarak 5 yıl sürdürülür. Kimin aşılanması gerektiğine mutlaka alerji uzmanları karar vermelidir ve uygulamalar tecrübeli hekimler tarafından yapılmalıdır.
ARI SOKMASINA BAĞLI CİDDİ ALERJİK REAKSİYONLAR ÖLÜME SEBEP OLABİLİR
