Antalya'da domates piyasasında arz daralması fiyatları yukarı çekti
Antalya'da yılbaşından bu yana yaş sebze ve meyve pazarında özellikle domates fiyatlarında dikkat çeken bir yükseliş görülüyor. Sektör temsilcileri, fiyat istikrarının sağlanabilmesi için üretim ve tüketim dengesinin yıl bazında planlanmasının gerekli olduğunu vurguluyor.
Arz eksikliği ve fiyat bandı
Antalya Toptancı Hal Yaş Sebze ve Meyve Komisyoncular Derneği Başkanı Nevzat Akcan, bu yıl domates arzının düşük olduğunu belirtiyor. Akcan'a göre domates "yılbaşından sonra iyi para etti" ve genelde 80-100 TL bandında istikrarlı seyretti. Geçen yılın aynı döneminde fiyatların çok daha düşük olduğu, bu tablonun üreticinin ekim tercihlerine yansıdığı ifade ediliyor.
Yıl bazlı üretim planlaması vurgusu
Akcan, fiyat dalgalanmalarının önüne geçmek için yıl bazında, hangi bölgede ne kadar üretim olacağının önceden planlanmasının önemine dikkat çekiyor. Üreticinin geçen yıl hangi ayda gelir elde ettiyse o döneme odaklandığını ve bunun piyasalarda süreklilik sağlayamadığını belirtiyor. Yerli üreticiyi 12 ay üretimden düşürmememiz lazım yaklaşımını savunan Akcan, tüketici erişiminin ve fiyat istikrarının buna bağlı olduğunu söylüyor.
Ürün kaybı ve üretici gelirleri
Antalya Büyükşehir Belediyesi'nden alınan istatistiki bilgiler ışığında Akcan, serada ve açık alanda yaşanan kayıpların yüksekliğine dikkat çekiyor. Aldığı bilgilere göre yüzde 45 ürün kaybı bildirildiğini belirten Akcan, bunun piyasada arzı daraltarak fiyatları yukarı çektiğini vurguluyor. Ürün azlığı durumunda hangi ürün az ise o ürünün daha yüksek fiyatla alıcı bulduğunu ifade ediyor.
Domates dışındaki ürünlerin durumu
Domates dışındaki sebzelerin fiyatları daha düşük bantta seyrediyor. Akcan'ın aktardığına göre domates hariç diğer ürünler çoğunlukla 15-30 TL bandında bulunuyor; biber, patlıcan ve kabak fiyatları birbirine yakın. Akcan, üreticinin gelir dengesi korunmazsa önümüzdeki yıllarda tehlike sinyallerinin artacağını ve bunun için üreticiyi koruyacak önlemler alınması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca sebze ve meyve fiyatlarının enflasyon sepetinden çıkarılması talebini de dile getiriyor ve ithalatı kalıcı çözüm olarak görmüyor.
Genç üreticinin perspektifi: maliyet ve riskler
22 yaşındaki üretici ve Akdeniz Üniversitesi Bankacılık ve Sigortacılık Bölümü öğrencisi Baha Karacula, aile mesleğini sürdürürken tarımdaki maliyet ve risklerin yüksekliğine dikkat çekiyor. Karacula, doğal afetler ve artan girdi maliyetleri nedeniyle geleceğini tarıma bağlamak istemediğini söylüyor ve sigortacılık alanına yönelme düşüncesini paylaşıyor. Girdi maliyetleri olarak tarım ilacı, gübre, mazot ve döviz kuruna bağlı fiyat artışlarını işaret ediyor.
Üretim maliyeti örneği
Karacula, kendi üretiminden örnek vererek sadece kokteyl domates ürettiklerini, ürününü markete verdiklerini ve kargoya gönderme/girdi maliyetleri dahil olmak üzere fiyatının kilosunun muhtemelen 50 TL civarında satıldığını, maliyetinin de tahmini olarak 50 lira olduğunu belirtiyor. Bu tablo, küçük üreticiler açısından kâr marjının dar olduğunu ve sürdürülebilir üretimin tehdit altında olabileceğini gösteriyor.
Sonuç olarak Antalya'daki domates piyasasında kısa vadeli arz-talep dengesizlikleri ve yüksek ürün kayıpları fiyat dalgalanmalarına yol açıyor. Sektör temsilcileri, piyasa istikrarı için yıllık üretim planlaması, üretici destekleri ve tedarik güvenliğini sağlayacak politikaların öncelenmesi gerektiğini ifade ediyor.
NEVZAT AKCAN
