Ankara'da yeşil papağanların yükselişi ve kent yaşamına uyumu
Ankara’nın park ve yeşil alanlarında son yıllarda sıkça gözlemlenen yeşil papağanlar, şehrin sağladığı ısı avantajı ve fırsatçı beslenme alışkanlıkları sayesinde kentteki sert iklim koşullarına uyum gösteriyor. Görüntüleri şehir yaşamına renk katarken, doğal yaşam uzmanları bu türün yerli kuşlarla yuva ve besin rekabetine yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Fiziksel özellikleri ve kökeni
Doç. Dr. Arzu Gürsoy Ergen, yeşil papağanların zümrüt yeşili tüyleri, kanca biçimli kırmızımsı gagaları ve uzun mavimsi-yeşil kuyruklarıyla kolayca ayırt edilebildiğini; erkek bireylerdeki kırmızı boyun halkasının cinsiyet ayrımına yardımcı olduğunu belirtiyor. Ergen, bu türün doğal yayılım alanının Afrika, Güney Asya ve bazı Orta Doğu ülkeleri olduğunu, Türkiye'de ise büyük olasılıkla kafes kaçkını olarak yerleştiğini aktarıyor.
Soğuğa dayanmanın nedenleri
Ergen’e göre Ankara’daki papağanların soğuğa dayanabilmesini sağlayan başlıca etkenler şunlar:
Şehirlerin ada etkisi: Çok sayıda bina, asfalt yüzey ve egzoz ısısı kentte 1-2 derece daha yüksek sıcaklık sağlayarak daha elverişli mikroortamlar oluşturuyor.
Sığınabilecek köşelerin seçilmesi: Trafolara yakın alanlar, binaların çatı kenarları ve ağaç kovukları gibi kuytu yerler soğuktan korunma imkânı veriyor.
Fırsatçı beslenme: Kuşların vücut sıcaklıkları yaklaşık 40-42 derece arasında değişiyor; hızlı metabolizma için düzenli besin gerekir. Parklardaki tohum, meyve, yeşillik ve hatta insan atıkları gibi besin kaynakları, bu türün kentte kalmasını kolaylaştırıyor.
Ergen ayrıca papağanların gruplar hâlinde dolaşarak birbirlerinin vücut ısısını desteklediğini ve böylece soğuğa karşı dayanıklılık sağladıklarını vurguluyor.
Ekosistem üzerindeki olası etkiler
Yeşil papağanların ağaç kovuklarını tercih ederek ağaçkakan, sığırcık ve baştankara gibi türlerle yuva rekabetine neden olduğu belirtiliyor. Erken yuvalanmaları daha elverişli alanları ele geçirmelerine yol açarken, besin tercihleri sebebiyle sincaplarla de rekabete girebiliyorlar. Ergen, bu mekanizmaların güçlü bireylerin hayatta kalmasını sağlayarak popülasyonun zamanla daha adaptif ve sağlıklı hale gelmesine neden olduğunu ifade ediyor; bunun da üreme başarısını ve sayısal artışı beraberinde getirdiğini belirtiyor.
İzleme, değerlendirme ve yönetim
Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü’nün 2019-2022 döneminde yürüttüğü proje kapsamında tür inceleniyor. Ergen, öncelikle izleme çalışmalarının yapılmasının gerektiğini; bu sayede popülasyon değişimi, diğer türlere baskı ve üreme başarıları gibi verilerin elde edileceğini söylüyor. Bu verilerle ancak hangi yönetim adımlarının uygulanabileceğine karar verilebileceği vurgulanıyor. Avrupa örneklerine atıfla, bazı ülkelerde yeşil papağanların yoğun varlığının diğer türler ve tarım alanları üzerinde olumsuz etkiler yaratabildiği ifade ediliyor, ancak Türkiye'de henüz bu seviyede zararın gözlenmediği belirtiliyor.
Yerel gözlemler: Park sakinlerinin deneyimleri
Reyhan Çelik, yaklaşık 40 yıldır Kurtuluş Parkı civarında yaşadığını ve son 5-6 senedir bahçelerindeki kiraz ağaçlarına papağanların dadandığını aktarıyor: '5-6 tane geliyorlar, ağaçların arasında yiyorlar. Her gün sabah saat 11’de, bir de akşam saat 5’den sonra geliyorlar.'
Mert Sivri ise aile tarihine dayanan bir gözlemi paylaşıyor: '1999’la 2000 arasında... bir papağan taşıyan kamyonun devrilmesiyle Ankara’nın Seymenler Parkı da dahil olmak üzere birçok parka dağılan bir papağan sürümüz var.' Sivri, papağanların genellikle yabani olduklarını ve insanların elinden yemeyi tercih etmediklerini söylüyor. Kendi gözlemlerine göre gelişen dağılım ve farklı parklara göç olgusu nedeniyle yerel yoğunlukların zaman içinde değiştiğini belirtiyor.
Sonuç: İzleme öncelikli, müdahale veri temelli olmalı
Uzmanların ortak görüşü, Ankara’daki yeşil papağan popülasyonunun kent koşullarına uyum sağladığının ve potansiyel ekolojik etkilerin izlenmesi gerektiğinin altını çiziyor. Ekonomik zarar, hastalık riski ve yerli türler üzerindeki baskı başlıca değerlendirme kriterleri olacak; bu kriterler ışığında izleme sonuçlarına göre yönetim kararları alınacak.
Haberde aktarılan bilimsel tespitler ve yerel tanıklıklar, Ankara’daki yeşil papağanların hem kente adapte olma yollarını hem de yerel ekosistem üzerindeki olası baskılarını ortaya koyuyor. İzleme verileri tamamlandıkça uygulanacak politikaların kapsamı netleşecek.
YEŞİL PAPAĞANLAR, ŞEHİRLERİN ISI AVANTAJI VE FIRSATÇI BESLENME ALIŞKANLIKLARI SAYESİNDE ANKARA'NIN SERT İKLİM ŞARTLARINDA HAYATTA KALMAYI BAŞARIYOR.
