Ali Çandır, Kasım Tarım-GFE verilerini değerlendirdi
Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) açıkladığı Kasım ayı Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) verilerini değerlendirdi. Çandır, hem aylık hem yıllık veriler üzerinden sektörel eğilimlere ilişkin tespitlerini paylaştı.
Genel değerlendirme
Çandır, Tarım-GFE'nin Kasım ayında aylık yüzde 1.84 olarak açıklandığını belirterek, bu rakamın "endeksin ölçülmeye başlandığı 2015 yılından itibaren Kasım ayları ortalamasının (2.14) yüzde 15 altında ilan edildiğini" söyledi. Buna karşın, söz konusu artışın "son 10 yılın en yüksek dördüncü Kasım ayı artışı" olduğuna dikkat çekti.
Yıllık bazda Tarım-GFE'nin yüzde 34.24 artış gösterdiğini aktaran Çandır, bunun "son 10 yılın Kasım ayları ortalamasının (33.49) üzerine çıktığını" ve ayrıca "son 10 yılın en yüksek dördüncü Kasım ayı artışı" ile birlikte "2025 yılının da en yüksek ikinci rakamı" olduğunu ifade etti. Çandır, özetle tarımsal girdi fiyatları enflasyonunun 10 yıllık Kasım ortalamalarına göre aylıkta ortalama altı, yıllıkta ise ortalama üstü bir performans sergilediğini belirtti.
Alt kalemler: aylıkta en yüksek artış enerjide
Alt kalemlere ilişkin değerlendirmede Çandır, tarımda kullanılan mal ve hizmetlerin fiyatlarının Kasım'da aylık yüzde 1.96 ve yıllık yüzde 35.49 arttığını ve bu düzeylerin "Kasım ayları itibarıyla aylıkta ve yıllıkta 2021 yılından sonraki en yüksek rakamlar" olduğunu vurguladı.
Kasım ayı için alt kalemlerde açıklanan artışlar şöyle:
Aylık: tohum %1.66, enerji %4.51, gübre %1.39, ilaç %1.14, veteriner hizmetleri %0.44, yem %1.64, diğer %0.68.
Yıllık: tohum %37.99, enerji %26.95, gübre %46.09, ilaç %19.38, veteriner hizmetleri %65.49, yem %34.58, diğer %40.09.
Ayrıca tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetlerin fiyatlarında Kasım'da aylık %1.10 ve yıllık %27.01 artış ilan edildiği kaydedildi.
Tarımsal üretici fiyat endeksi ve eğilim
Çandır, Kasım ayı Tarım-ÜFE'nin aylık bazda %1.56 düşüş kaydettiğini belirtti; bu oranın 10 yıllık Kasım ortalaması (%2.58) kapsamında ciddi düzeyde altında olduğuna işaret etti. Yıllık ise Tarım-ÜFE %31.45 artış göstererek 10 yıllık ortalamanın (%26.34) üzerine çıktı. Çandır, son bir yıllık eğilimin genel olarak üretici aleyhine olduğunu, Mayıs, Haziran ve Eylül aylarında kısa süreli lehde durumlar yaşansa da Ekim ve Kasım'da bu durumun tekrar üretici aleyhine döndüğünü değerlendirdi.
Üretici ve tüketici enflasyonundaki farklılaşma
Yurtdışı üretici enflasyonu (YD-ÜFE) Kasım'da aylık %1.02, yıllık %31.19 artarken; yurtiçi üretici enflasyonu (Yİ-ÜFE) aylık %0.84, yıllık %27.23 olarak açıklandı. Üretici düzeyindeki gıda kalemi ise aylık %0.20 ve yıllık %27.44 arttı; Çandır, bunun tarıma dayalı imalat sanayiindeki enflasyonun tarımdan daha düşük seyrettiğini gösterdiğini belirtti.
Tüketici enflasyonu (TÜFE) Kasım'da aylık %0.87, yıllık %31.07 artarken, Çandır 20 yıllık Kasım ayı ortalamalarının aylık %1.25 ve yıllık %18.54 olduğunu hatırlatarak manşet enflasyonun hâlâ yüksek seyrettiğini vurguladı. Ayrıca Kasım ayında ilk kez aylık TÜFE'nin ortalama TÜFE'nin altında ilan edildiğini kaydetti.
Tüketici tarafında gıda enflasyonu
Tüketici tarafındaki gıda enflasyonu Kasım'da aylık -%0.69 (azalma) ve yıllık %27.44 artış olarak açıklandı. İşlenmemiş gıda enflasyonu aylık -%3.33 ve yıllık %19.42, yaş meyve sebze enflasyonu ise aylık -%6.09 ve yıllık %8.03 olarak ilan edildi. Çandır, bu verilerin tüketicilerin maruz kaldığı yıllık enflasyonun üreticilerin maruz kaldığı yıllık enflasyonun altında kaldığını gösterdiğini ve "böyle bir durumun sürdürülebilir olmadığını" değerlendirdi.
Çandır'ın değerlendirmeleri, Kasım 2025 Tarım-GFE verilerinin alt bileşenlerine dönük ayrıntılı bir fotoğraf sunarken, özellikle enerjinin aylık bazda en yüksek artışı göstermesi ve tarımsal girdilerle üretici-tüketici arasındaki enflasyon farkının sürdürülebilirlik açısından yol açtığı endişeleri öne çıkarıyor.
ANTALYA TİCARET BORSASI (ATB) VE ANTALYA TARIM KONSEYİ (ATAK) YÖNETİM KURULU BAŞKANI ALİ ÇANDIR
