ABD’li ekipler yapay zekâyla bakterileri hedef alan işlevsel genomlar tasarladı
ABD merkezli araştırmacı ekipler, yapay zekâ teknolojilerini kullanarak doğada bulunmayan, laboratuvarda çoğalabilen yeni virüs genomları tasarladı. Sonuçlar Science dergisinde yayımlandı ve çalışmayı yürüten kurumlar arasında Stanford Üniversitesi, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) ve Harvard’ın Broad Enstitüsü yer alıyor.
Araştırmanın yöntemi ve bulgular:
Çalışmada, dil modellerine benzer mantıkla çalışan iki yapay zekâ modeli olan Evo1 ve Evo2 kullanıldı. Bu modeller, kelimeler yerine genetik kodların dilini tahmin edecek şekilde eğitildi ve virüs, bakteri, bitki ve insan kaynaklı genetik diziler üzerinden öğrenme sağlandı. Araştırmacılar, yapay zekânın ürettiği yaklaşık 302 genom tasarımından en umut vadedenleri laboratuvarda kimyasal olarak sentezledi ve test etti.
Laboratuvar deneyleri sonucunda 16 tasarımın canlı, çoğalabilen ve işlevsel olduğu saptandı. Bu işlevsel virüslerin tamamı bakterileri hedefleyen ve bakterileri enfekte eden yapıdaki bakteriyofaj türüne aitti; deneylerde bu virüslerin E. coli bakterilerini öldürmede etkili olduğu rapor edildi. Çalışma, bir organizmanın tüm genomunun yapay zekâ tarafından tasarlanması bakımından ilk örneklerden biri olarak nitelendirildi.
Bilimsel değerlendirme ve önemi:
Araştırma ekipleri, elde edilen sonuçların hastalıkların tedavisinde yeni yaklaşımlara zemin hazırlayabileceğini, üretken yapay zekânın biyolojik kompleksliği tasarlama kapasitesinde kayda değer bir adım olduğunu belirtti. Stanford Üniversitesi'nden Brian Hie bu çalışmayı üretken yapay zekânın bir sonraki karmaşıklık düzeyine taşınması olarak değerlendirdi ve eksiksiz bir genom tasarımında yapay zekânın ilk kez kullanıldığını vurguladı.
Güvenlik ve etik uyarılar:
Çalışmanın yazarları ve dış uzmanlar, bulguların hem fırsatlar hem de riskler barındırdığı konusunda uyarıda bulundu. Araştırmada üretilen virüslerin sadece belirli bakteri türlerini hedef aldığı ve insanların doğrudan tehdidi altında olmadığı vurgulansa da, yapay zekâ ile yeni biyolojik yapıların hızla tasarlanabilmesi güvenlik endişelerini gündeme getiriyor. Uzmanlar, yapay zekâ destekli biyolojik tasarımın denetim, etik ve düzenleyici çerçevelerinin acilen gözden geçirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Çalışma, aynı zamanda yapay zekâ araçlarının hali hazırda yeni antibiyotik keşfi gibi daha basit uygulamalarda kullanıldığını hatırlatıyor; ancak araştırma ekipleri, sıfırdan yeni ve işlevsel bir genom tasarlamanın önceki uygulamalara kıyasla farklı ve daha karmaşık bir süreç olduğunu vurguladı.
BRİAN HİE (SOLDAKİ)
