Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi'nden dinamik heyelan risk haritası
Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Mühendislik Fakültesi tarafından geliştirilen sayısal harita, Türkiye genelinde heyelan risklerini dinamik olarak gösteriyor. Harita, üç günlük hava tahmin verileriyle otomatik güncellenerek, güncel yağış koşullarına bağlı risk değişimlerini anlık olarak yansıtıyor.
Uygulanan yöntem ve parametreler
Çalışma, heyelan riskini belirlemek üzere 10 farklı parametre kullanılarak hazırlandı. BEUN Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu çalışmayı açıklarken, zemin gevşeklik ve sertlik parametrelerinin, yola yakınlık, su alanlarına yakınlık ve arazi kullanımı gibi değişkenlerin modelde yer aldığını belirtti. Kullanılan parametreler arasında en etkili olanın arazinin sertlik derecesini gösteren VS30 olduğu, bunu sırasıyla yüzey pürüzlülüğü ve kara yollarına yakınlığın takip ettiği ifade edildi. Ayrıca zeminin su tutma kapasitesi, nehir yataklarına ve faylara yakınlık gibi faktörler de hesaplamaya dahil edildi.
Haritanın işlevselliği ve görselleştirme
Oluşturulan sayısal heyelan risk haritası web üzerinden servis edilecek; vatandaşlar harita üzerinde istedikleri bölgeye dokunarak veya tıklayarak yaşadıkları yerdeki risk seviyesini 30 metre çözünürlük ile görüntüleyebilecekler. Harita görselleştirmesinde kırmızı tonlar yüksek risk, maviye doğru giden tonlar ise düşük risk seviyelerini gösteriyor.
Haritanın dinamik güncellenmesi
Prof. Dr. Kutoğlu, çalışmanın dinamik hale getirildiğini ve programın çalıştığı andan itibaren Avrupa Meteoroloji Merkezinden ileriye dönük üç günlük hava tahmin verilerini indirerek, yağış durumuna bağlı güncel heyelan haritası üretebildiğini aktardı. Bu yaklaşımın, yağış değişimlerine göre risk haritalarının anlık olarak güncellenmesine olanak sağladığı vurgulandı.
Hazırlanan modele ilişkin bir örnek olarak, 26 Nisan tarihinde yapılan hesaplamada ileriye dönük üç günlük yağış miktarının bazı bölgelerde risk ihtimallerini yükselttiği bildirildi. Bu örnekte, yağışlar hesaba katılmadan önce Doğu Karadeniz Bölgesi'nde riskin daha yüksek göründüğü, ancak o tarihteki yağışlar nedeniyle Marmara ve Batı Karadeniz bölgelerinde heyelan riskinin göreli olarak arttığı gözlemlendi.
Kullanım alanları ve yerel planlama
Prof. Dr. Kutoğlu, haritanın kamu kurumları ve afet yönetimi ile ilgili kuruluşlar için yararlı olacağını belirtti. Zonguldak özelinde yüksek eğim değerleri nedeniyle heyelanların sıklaştığı hatırlatılarak, haritanın yerleşim yerlerinin planlanmasında karar vericilere ve yerel yönetimlere rehberlik edebileceği ifade edildi.
BEUN tarafından geliştirilen bu çalışma, sahadan gelen veriler ve meteorolojik tahminlerle entegre çalışan bir model sunarak, heyelan risk yönetiminde güncel bilgiye dayalı karar alma süreçlerini desteklemeyi amaçlıyor.
BEUN MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ PROF. DR. ŞENOL HAKAN KUTOĞLU, TÜRKİYE'DE EN ÇOK CAN VE MAL KAYBINA NEDEN OLAN AFETLERİN BAŞINDA HEYELANLARIN GELDİĞİNİ BELİRTTİ.
