Liv Hospital uzmanı uyarıyor:
Liv Hospital Ankara Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Duran Tok, son dönemde zona vakalarında belirgin bir artış olduğunu bildirdi. Çocuklukta geçirilen su çiçeği enfeksiyonunu takiben sinir köklerinde uykuya yatan virüsün, bağışıklık sistemi zayıfladığında yeniden aktive olmasıyla zona görüldüğünü belirten Prof. Dr. Tok, modern yaşam koşulları ve kronik hastalıkların bu artışta rol oynadığını söyledi.
Zona nasıl başlar ve hangi belirtiler görülür:
Prof. Dr. Tok, zonanın genellikle sinir trasesi boyunca cilde ulaşıp tek taraflı bant şeklinde döküntülere yol açtığını anlattı. Başlangıçta elektrik çarpması hissi, batma ve yanma gibi şiddetli ağrılar ön plandadır; daha sonra o bölgede içi sıvı dolu kabarcıklar (lezyonlar) görülür. Zona vakalarının yarısından fazlası göğüs kafesi ve sırtta (kaburga hizası) ortaya çıkar, ikinci sıklıkta bel ve karın bölgesi etkilenir. Yüz ve göz çevresinde görüldüğünde alın, şakak ve göz sinirleri tutulabilir; göz tutulumu durumunda acil müdahale gerekmektedir çünkü tedavi gecikirse kalıcı görme kaybı riski vardır.
Artışın arkasındaki üç ana neden:
Prof. Dr. Tok, son dönemdeki artışın temelinde üç önemli faktörün bulunduğunu aktardı: toplumun yaşlanması, modern yaşamın getirdiği kronik stres ve tükenmişlik, ile kronik hastalıklar ve bağışıklığı baskılayan tedavilerin yaygınlaşması. Yaş ilerledikçe hücresel bağışıklığın zayıflaması nedeniyle 50 yaş sonrası risk belirgin şekilde artar; 80 yaşına kadar yaşayan her üç kişiden birinin hayatında en az bir kez zona geçirdiği bilinmektedir. Ayrıca uyku bozuklukları, aşırı yorgunluk ve psikolojik stresin kortizol düzeyini yükselterek virüsün reaktivasyonunu kolaylaştırdığı vurgulandı.
Bulaşma, komplikasyonlar ve tedavi süreci:
Zona doğrudan kişiden kişiye bulaşmaz; bir kişideki zona lezyonlarına dokunmak o kişide hemen zona oluşturmaz. Ancak lezyonlardaki sıvı, daha önce su çiçeği geçirmemiş veya su çiçeği aşısı olmayan birine temas ederse o kişide su çiçeğine neden olabilir. Döküntüler kuruyup kabuk bağladığında bulaşıcılık sona erer. Prof. Dr. Tok, zonada en kritik noktanın zamanlama olduğunu belirterek, belirtilerin ortaya çıktığı ilk andan itibaren ilk 72 saat içinde antiviral tedaviye başlanmasının komplikasyonları, özellikle postherpetik nevralji adı verilen kalıcı nöropatik ağrıları önlemede belirleyici olduğunu söyledi.
Aşı ve koruyucu önlemler:
Koruyucu tedbirlerin en başında aşı gelmektedir. Prof. Dr. Tok, 50 yaş ve üzerindeki tüm yetişkinlerin zona aşısı yaptırmasını tavsiye etti; aşının hastalığın ortaya çıkmasını yüzde 90’ın üzerinde engelleyebildiği bildirildi. Ayrıca 18 yaş ve üzerinde olup bağışıklık sistemi baskılanmış veya baskılanma riski taşıyan kişilerin (kanser tedavisi görenler, organ nakli olanlar, bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar gibi) da aşılanması gerektiği vurgulandı. Zona geçirmiş kişilerin de yeniden nüks riski bulunduğu için aşı yaptırabileceği, uygun koşullarda yılın herhangi bir döneminde aşılanmanın mümkün olduğu belirtildi.
Aşı uygulaması iki doz halinde yapılmakta olup dozlar arası genellikle 2 ila 6 ay aralığı önerilmektedir. Aktif zona atağı sırasında aşı uygulanmamalı; döküntüler ve akut semptomlar tamamen geçtikten sonra, genellikle 1 ay beklendikten sonra aşı yapılabilir.
Günlük yaşamda dikkat edilmesi gerekenler:
Prof. Dr. Tok, zonadan korunmak için bağışıklık sisteminin güçlü tutulmasının önemine dikkat çekti. Stres yönetimi, düzenli uyku, yorgunluktan kaçınma ve kronik hastalıkların kontrol altına alınması gibi önlemler tavsiye edildi. Şüpheli ağrı veya döküntü durumunda gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurarak erken değerlendirme ve gerekirse antiviral tedaviye hızlı başlanması gerektiği tekrar vurgulandı.
Özetle, zona vakalarındaki artışa karşı erken tanı, ilk 72 saat içindeki antiviral tedavi ve risk grubundaki kişilerin aşılama ile korunması anahtar önlemler olarak öne çıkmaktadır.
PROF. DR. DURAN TOK
