Zerzevan Kalesi'nde restorasyon sürüyor; Arsenal, yeraltı kilisesi ve Mithras alanı için hazırlık tamamlandı
Çalışmaların kapsamı ve hedefi
Diyarbakır'ın Çınar ilçesindeki, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesinde yer alan 3 bin yıllık Zerzevan Kalesi'nde restorasyon çalışmaları sürüyor. 'Geleceğe Miras Projesi' kapsamında başlatılan uygulamalarda, Arsenal, yeraltı kilisesi, Mithras kutsal alanı ve tonozlu sarnıçlar için yapılacak restorasyonların hazırlıkları tamamlandı.
Kalenin yapısal özellikleri ve buluntular
Kale toplam 60 dönüm alanı kapsıyor. Sur kalıntıları 12-15 metre yüksekliğinde ve 1.200 metre uzunluğunda. Yerleşimde ayrıca 21 metre yüksekliğinde gözetleme ve savunma kulesi, yönetim binası, konutlar, kilise, tahıl ve silah depoları, sığınaklar, yeraltı ibadethanesi, kaya mezarları, su kanalları ile 54 su sarnıcı bulunuyor. Bu zengin yapısal doku, kentin tarih boyunca üstlendiği sınır garnizonu rolünü ve çok katmanlı kullanımını aydınlatıyor.
Mithras tapınağı ve ziyaretçi ilgisi
Zerzevan Kalesi'nde ortaya çıkarılan ve dünyada bulunan son Mithras tapınağı olarak kayda geçen yapı, kaledeki arkeolojik değeri artırıyor. Kale, Roma'nın doğu sınırındaki ilk tapınak olma özelliğini taşıyor ve bu nitelikleriyle 2020 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne dahil edildi. Bu buluntular, kaleye yönelik ziyaretçi ilgisini giderek artırıyor.
Kazı başkanının değerlendirmesi
Kazı Başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun, Zerzevan Kalesi'nin Roma döneminde önemli bir sınır garnizonu olduğunu vurguluyor. Coşkun, kalenin Asur döneminden itibaren kullanılan bir alan olduğunu, ancak son şeklini Roma İmparatorluğu döneminde aldığını belirtiyor. Ayrıca bu garnizonun Amida ve Nisibis hattında kazı yapılan tek alan olduğuna dikkat çekti.
Coşkun, 2014 yılında başlayan kazı çalışmalarının ardından restorasyon süreçlerinin devreye girdiğini, bu yıl da 'Geleceğe Miras Projesi' kapsamında büyük kilise ve güney kule restorasyonlarının sürdüğünü aktardı. Bakanlığın restorasyon çalışmaları için önemli bütçeler ayırdığını ve kalenin 2020'de geçici listeye alınmasının ardından asıl Dünya Mirası listesine girmesi için yoğun çalışmalar yürütüldüğünü ifade etti.
Uygulama ve korunma ilkeleri
Restorasyonun amacının mevcut yapıları gelecek kuşaklara aktarmak, yapıları sağlamlaştırmak ve ziyaretçilere görsel bir alan sunmak olduğunu belirten Coşkun, ayrıca yapıların korunmasına ve sonraki dönemlerdeki tahribatın önlenmesine yönelik önlemlerin alındığını söyledi. Coşkun, 'Uluslararası restorasyon ilkeleri uygulanıyor' diyerek çalışmanın etap etap sürdüğünü; öncelikle güney kule ve kilise restorasyonlarının devam ettiğini, ardından Arsenal, yeraltı kilisesi, Mithras kutsal alanı ve tonozlu sarnıçlarda uygulama işlerinin başlayacağını açıkladı.
Hazırlıkların tamamlandığı ve uygulama çalışmalarının yakın zamanda başlatılacağı belirtiliyor, böylece Zerzevan Kalesi'nin hem korunması hem de ziyaretçi erişiminin düzenlenmesi hedefleniyor.
UNESCO DÜNYA MİRASI GEÇİCİ LİSTESİ'NDE YER ALAN ZERZEVAN KALESİ'NDE RESTORASYON ÇALIŞMALARI DEVAM EDİYOR
