Tarihi bir zanaat: defçilik ve kürkçülük
Şanlıurfa sokaklarında 25 metrekarelik atölyesinde çalışmaya devam eden 52 yaşındaki Mehmet Karaca, kentte kalan son kürk ve deri ustalarından biri. Tarihin en eski el sanatlarından sayılan kürkçülük ile defçilik, bir dönem yüzün üzerinde ustanın yürüttüğü bir zanaatken, bugün neredeyse yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.
Karaca, yıllardır aile mesleğini sürdürdüğünü ve işini çocuklarıyla birlikte yürüttüğünü söylüyor. Usta, hem kent içindeki ilahi gruplarının sayısının artması hem de sektörün belirli dönemlerde canlanmasıyla birlikte el davulu, bendir ve def gibi enstrümanlara talebin yeniden yükseldiğini belirtiyor. Buna rağmen mesleğin sürdürülebilirliği konusunda kaygılar sürüyor.
Deriden defe dönüşümün adımları:
Karaca, işin temelinin kasaplardan gelen ham koyun derisi olduğunu anlatıyor. Sürecin ilk adımı olarak deri tuzlanıyor, ardından suya bırakılarak 2 gün bekletiliyor. Bu aşamadan sonra tüylerin dökülmesi için tüy dökücü ilaç uygulanıyor ve el ile temizleme yapılıyor.
Usta, derinin dabaklanma ve temizlenme süreçleri hakkında şunları aktarıyor: dabaklama işlemi genellikle 4-5 gün sürüyor; sonrasında çeşitli yıkama aşamalarından geçiyor, fazla etleri alınıyor ve yine yıkanıyor. Derinin pişirilmesi için yapılan gübreleme işlemi yaklaşık 24 saat devam ediyor. Temizleme tamamlandıktan sonra deriler evlerin damlarında tahtalara gerilerek kurutuluyor; bu germe ve kurutma sonunda deri def yapımına hazır hale geliyor.
Kasnaklar da atölyeye ham haliyle geliyor ve yaklaşık 2 günlük bir işlem sonrasında kasnağa geçirilip final montajı yapılıyor. Hazır ürünler, sipariş yoğunluğuna göre Türkiye’nin dört bir yanına gönderiliyor. Def fiyatları ise 400 TL'den başlayıp 2 bin TL'ye kadar değişiyor.
Mesleğin bugünü ve talepler:
Karaca, çocukluğundan beri içinde olduğu bu işi severek yaptığını ve baba mesleğini 45 yıldır sürdürdüğünü vurguluyor. Bugün mesleğin el işi olarak kalan son temsilcilerinden biri olduğunu belirterek, zanaatın yaşatılması için yetkililerden destek beklediğini kaydediyor.
Usta, müşterilerinin yalnızca yerel müzik grupları olmadığını; Türkiye genelinden siparişler aldığını, bazı alıcıların derinin üzerine resim ve yazı da yazdırdığını aktarıyor. Eskiden deriler üzerine yazı yazmanın yaygın olduğunu ve bunun kültürel bir iz bıraktığını hatırlatıyor.
Şanlıurfa’da kök salmış bu zanaatın geleceği, hem talebin sürekliliğine hem de yeni ustaların yetişmesine bağlı. Karaca’nın atölyesi, hem teknik ayrıntıları koruyan bir üretim merkezi hem de yok olmaya yüz tutmuş geleneksel el sanatlarının canlı bir tanığı olarak görülebilir.
Sonuç olarak, Şanlıurfa’daki son def ustasının hikayesi, yerel zanaatların korunmasının ne denli kırılgan olduğuna dair somut bir örnek sunuyor; hem tüketicinin hem de kurumların desteğiyle bu tür mesleklerin yaşatılması mümkün olabilir.
ŞANLIURFA'NIN TARİHİ SOKAKLARI ARASINDAKİ 25 METREKARELİK DÜKKANINDA ZAMANA DİRENEN SON DEF USTASI MEHMET KARACA, DERİNİN SESE DÖNÜŞME SERÜVENİNİN ANLATI. KARACA, KASAPLARDAN KENDİLERİNE GETİRİLEN HAM KOYUN DERİSİNİN, İLK ÖNCE TUZLANDIĞINI ARDINDAN DA SUYA BIRAKILARAK 2 GÜN BEKLETİLDİĞİNİ AKTARDI.