Yorgunluk haritası iyileşmenin yolunu gösteriyor
Modern yaşamın hızı, sürekli sorumluluklar ve dijital uyarıların hiç dinmemesi; stres, kaygı, uykusuzluk ve açıklanamayan halsizlik şikayetlerini yaygınlaştırdı. Medicana International İzmir Hastanesi Psikiyatri Bölümü Uzmanı Dr. Öğretim Üyesi Müge Yaşar, tıbbi bir neden saptanmadığında hastanın şikayetlerini sistematik olarak haritalandırmanın tedaviye yön verdiğini belirtiyor.
Yorgunluk haritası nasıl oluşturuluyor?
Yorgunluk şikâyetiyle başvuranlarda ilk adım, nedenin ayrıntılı biçimde ortaya konmasıdır. Bu süreçte ayrıntılı psikiyatrik görüşme ile şu alanlar tek tek değerlendirilir:
duygu durumu, kaygı düzeyi, uyku düzeni, iş yaşamı, travma öyküsü ve gün içi stres faktörleri. Elde edilen bulgular üzerine üç adımlı bir tedavi süreci planlanır.
Uykusuzluğun rolü
Dr. Yaşar, uykusuzluğun depresyon ve anksiyete gelişiminde güçlü bir risk faktörü olduğunu vurguluyor. İlişkinin çift yönlü olduğunu; bozuk uyku düzenlerinin depresyon riskini artırdığı, depresyonun ise uyku başlatma ve sürdürme sorunlarıyla uyku kalitesini bozduğunu açıklıyor. Telefon bildirimleri ve ekran ışığına bağlı uyarılarla kesintiye uğrayan uyku, beynin pekiştirme, duygusal düzenleme ve toksinlerden arınma (Glimfatik Sistem) işlevlerini olumsuz etkiliyor.
Kalitesiz veya yetersiz uyku, dikkatte, hafızada ve karar verme süreçlerinde bozulmaya yol açarak kişinin kendisini zihinsel olarak yorgun ve "beyin sisi" içinde hissetmesine neden olur. Ayrıca uykusuzluk bağışıklık sistemini etkileyerek inflamasyonu artırır; bu da fiziksel halsizlik ve bitkinlik ile bağlantılıdır.
Depresyon mu, tükenmişlik mi? Sınır giderek silikleşiyor
Depresyon ile tükenmişlik arasında ayrımın giderek zorlaştığını belirten Dr. Yaşar, iki durumun sıkça birlikte görülebildiğine dikkat çekiyor. Tükenmişlik genellikle iş yaşamına özgü belirtiler gösterirken, belirtiler işten uzaklaşınca hafifleyebiliyor. Buna karşın, yorgunluğun ve duygusal çöküntünün yaşamın birçok alanına yayılması, en az iki hafta süren dikkat dağınıklığı, işlev kaybı ve çökkünlük ise depresyon açısından değerlendirilmelidir.
Kronik kaygı, zihni sürekli tetikte tutarak kas gerginliği, baş ağrısı, çarpıntı, nefes darlığı, sindirim sorunları, uyku ve konsantrasyon bozukluklarına yol açar. Özellikle modern iş yaşamındaki yüksek beklentiler, belirsiz rol tanımları ve pandemi sonrası artan iş yükü; gençlerde ise sınav-kariyer baskısı, ekonomik belirsizlik ve sosyal medyanın karşılaştırma etkisi duygusal tükenmeyi artırmaktadır.
İlk adım: Tıbbi nedenlerin dışlanması ve geniş değerlendirme
Yorgunluğun kaynağını netleştirmek için anemi, tiroit bozuklukları, enfeksiyonlar ve vitamin eksiklikleri gibi tıbbi nedenlerin dışlanması önemlidir. Ayrıca hastanın sosyal ve çevresel koşulları; ekonomik stres, bakım yükümlülükleri ve iş yeri koşulları yorgunluğun sürmesinde belirleyici rol oynayabilir.
Tedavi yaklaşımı ve yaşam tarzı düzenlemeleri
Tedavi planında duygusal düzenleme, stresle baş etme ve sınır koyma becerilerinin güçlendirilmesi temel yer tutar. Uygulamada öne çıkan yaklaşımlar şunlardır:
Uyku hijyeni, dijital detoks ve düzenli fiziksel aktivite gibi yaşam tarzı değişiklikleri zihinsel tükenmişliği azaltmada etkilidir. Depresyon, anksiyete, panik atak, öfke kontrol sorunları veya obsesif belirtiler eşlik ettiğinde uygun tıbbi tedaviler planlanır. Farkındalık ve nefes egzersizleri kaygı döngüsünü kırmaya yardımcı olurken, değer temelli yaşam, sosyal temas ve öz-şefkat tükenmişlikten korunmada önemli rol oynar.
Dr. Yaşar, sınır koyma becerisinin, dijital uyaranların sınırlandırılmasının ve enerji merkezli zaman yönetiminin kronik yorgunlukla mücadelede bilimsel olarak etkili yaklaşımlar arasında yer aldığını aktarıyor.
Uzman desteği alın
Uzun süren yorgunluk ve ruhsal belirtiler varsa ruh sağlığı uzmanı değerlendirmesi gerektiğinin altı çiziliyor. Yorgunluğun kapsamlı haritalandırılması, tedaviye yön veren ve kişinin günlük yaşam kalitesini artırmaya yönelik adımların belirlenmesini sağlar.
MEDİCANA SAĞLIK GRUBU PSİKİYATRİ BÖLÜMÜ’NDEN DR. ÖĞRETİM ÜYESİ MÜGE YAŞAR
