Hafif seyreden ama kolay yayılan yaz enfeksiyonu
Liv Hospital Vadi İstanbul Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Elif Erdem Özcan çocuklarda yaz aylarında daha sık görülen el, ayak ve ağız hastalığının bulaşıcı bir viral enfeksiyon olduğunu hatırlatıyor. Hastalık özellikle 1-5 yaş arasındaki çocuklarda yaygın olmakla birlikte daha büyük çocuklarda ve nadiren yetişkinlerde de ortaya çıkabiliyor.
bulaşma yolları ve riskli ortamlar:
Özcan, hastalığa genellikle Coxsackievirüs ve Enterovirüs grubundan virüslerin yol açtığını belirtiyor. Virüsler; öksürük ve hapşırıkla yayılan damlacıklar, döküntülerin içindeki sıvıyla doğrudan temas, dışkı-ağız yolu ve ortak kullanılan oyuncaklar ile yüzeyler aracılığıyla kolayca bulaşabiliyor. Bu nedenle kreşler, anaokulları, yaz okulları, oyun alanları ve havuz gibi çocukların bir araya geldiği ortamlar salgın için ideal koşullar yaratabiliyor.
belirtiler ve ne zaman doktora başvurulmalı:
Hastalığın ilk belirtisi çoğu zaman yüksek ateştir. Ateşin ardından boğaz ağrısı, yutkunma güçlüğü ve ağız içinde ağrılı yaralar gelişebiliyor. Ağız içinde dil, yanak içi ve diş etlerinde aft benzeri lezyonlar; el ayaları, ayak tabanları, kalça bölgesi ve bazen diz ile dirseklerde kızarık, su dolu kabarcıklar görülebiliyor. Döküntüler bazı çocuklarda kaşıntıya neden olurken bazılarında hiç rahatsızlık vermeyebiliyor.
Çoğu vaka hafif seyreder, ancak Özcan acil başvuru gerektiren durumları şöyle sıralıyor: çocuğun hiçbir şey içememesi ve sıvı alamaması; 6-8 saat boyunca idrar yapmama; ağlarken gözyaşı olmaması; dudak ve ağız içi kuru görünüm; 3-4 günden uzun süren ve ateş düşürücülere rağmen devam eden yüksek ateş; aşırı uyku hali, belirgin halsizlik, ense sertliği, şiddetli baş ağrısı veya nörolojik belirtiler; döküntülerde kızarıklık, şişlik ya da iltihap bulguları.
korunma ve tedavi yaklaşımı:
El, ayak ve ağız hastalığına özgü bir antiviral veya antibiyotik tedavisi bulunmuyor; bu nedenle tedavi destekleyici yaklaşımlardan oluşuyor. Tedavide amaç, çocuğun konforunu sağlamak; ateş ve ağrı durumunda hekim önerisiyle ateş düşürücü ve ağrı kesiciler kullanılabiliyor. Ağız içi yaralar beslenmeyi zorlaştıracağından, yoğurt, soğuk çorbalar, meyve püreleri ve muhallebi gibi kolay alınabilen yumuşak gıdalar tercih edilmeli. Asitli, baharatlı, çok sıcak veya tuzlu gıdalar yaraları tahriş ederek ağrıyı artırabileceği için kaçınılmalı.
Özcan, pipet kullanımının bazı çocuklarda ağrıyı artırabileceğini ancak yaralar özellikle dil ucunda yoğunlaşmışsa pipetin sıvı alımını kolaylaştırabileceğini belirtiyor; bu nedenle çocuğun rahat ettiği yöntem seçilmeli. Hastalık tanısı alan çocuklar için okula veya kreşe dönüş genellikle ateşin düşmesi, ağız yaralarının iyileşmesi ve döküntülü kabarcıkların kuruması sonrası, 7-10 gün içinde mümkün oluyor.
toplu yaşam alanlarında alınacak önlemler:
Korunmada en temel önlem hijyen uygulamaları. Özcan, ellerin en az 20 saniye sabun ve suyla yıkanmasının alışkanlık haline getirilmesini, bez değişimi sonrasında ebeveynlerin ellerini mutlaka yıkamasını vurguluyor. Hastalığın yayılmasını önlemek için havlu, bardak, çatal-kaşık ve oyuncak gibi kişisel eşyaların ortak kullanılmaması gerekiyor.
Kreş ve yaz okullarının da sorumluluğu büyük: ortak kullanılan oyuncaklar, masa ve kapı kollarının düzenli dezenfeksiyonu, sınıfların sık havalandırılması ve gün içinde ateş veya döküntü gelişen çocukların erken tespiti ve izole edilmesi salgınların önüne geçilmesinde etkili oluyor. Basit hijyen kuralları ve zamanında izolasyon uygulamaları sayesinde hem çocuklar korunabilir hem de toplu yerlerdeki yayılma hızla düşürülebilir.
UZM. DR. ELİF ERDEM ÖZCAN
