Yağmur sonrası mantar tuzağı: görünüş aldatır, zehir ölümcül olabilir
Yağışlı hava koşullarıyla doğada artan yabani mantarların toplanıp tüketilmesi, ciddi sağlık sorunlarına ve ölüme yol açabilecek riskler barındırıyor. Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi (SUBÜ) Pamukova Meslek Yüksekokulu Gıda İşleme Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hamza Bozkır, halk arasındaki geleneksel ayırt etme yöntemlerinin bilimsel geçerliliğinin bulunmadığını ve yanlış teşhislerin hayati sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor.
Geleneksel testlere güven olmaz:
Bozkır, mantarın böcekler veya salyangozlar tarafından yenmesinin insan için güvenli olduğu anlamına gelmediğini vurguluyor. Buna örnek olarak, insanlar için ölümcül toksinler içerebilen Amanita phalloides gibi türlerin böcekler ve salyangozlar tarafından rahatlıkla tüketilebileceğini söylüyor; bunun nedeni bu canlıların fizyolojilerinin insan metabolizmasından farklı olmasıdır.
Halk arasında yaygın olan bazı kontrol yöntemleri de yanılgıya neden oluyor. Mantarın gümüş kaşıkla veya soğanla pişirildiğinde kararması, zehirli olduğunu göstermez; bu, bazı enzimlerin oksijenle temasına bağlı kimyasal bir tepkimedir. Ayrıca tat veya kokuya dayanarak toksin tespiti yapmak mümkün değildir. Prof. Dr. Hamza Bozkır, tat veya koku testiyle toksin tespiti imkânsızdır uyarısını yapıyor.
Zehirli türler ve riskleri:
Sakarya ormanlarında karşılaşılabilecek tehlikeli türler arasında Amanita phalloides (evcikkıran), Amanita muscaria (sinek mantarı) ve Omphalotus olearius (yalancı kızılağaç mantarı) sayılıyor. Bozkır, Amanita phalloides'in Türkiye'de mantar zehirlenmelerine bağlı ölümlerin büyük bir kısmından sorumlu olduğunu, genellikle meşe ve kestane ormanlarında yetiştiğini ve şapka renginin zeytin yeşilinden sarıya kadar değişebildiğini belirtiyor. Amanita muscaria'nın kırmızı şapkası üzerindeki beyaz beneklerle tanındığını, halüsinojenik ve nörotoksik bileşikler içerdiğini; Omphalotus olearius'in ise ağaç kökleri ve odun kalıntıları çevresinde öbekler hâlinde yetiştiğini ve yenilebilir türlerle karıştırılabildiğini vurguladı.
Mantarların şekilsel benzerlikleri yanlış teşhislere yol açabiliyor. Bozkır, mantarların doğru sınıflandırılmasının mikroskobik inceleme, spor renkleri, lamel yapıları ve gerektiğinde kimyasal testler gerektiren uzmanlık alanı olduğunu hatırlatıyor. Nesilden nesile aktarılan geleneksel bilgiler yanıltıcı olabilir ve amatör toplayıcıların hatalı kumpları, zehirlenme vakalarının artmasına neden oluyor.
Ne yapılmalı, hangi önlemler alınmalı:
Bozkır, şüphe durumunda mantarı tüketmek yerine uzak durma kuralını, hatta amatörler için kesinlikle dokunma yaklaşımını öneriyor. Zehirlenme vakalarında tüketilen mantar türünün bilinmemesi veya numune bulunmaması, hastanelerde doğru tedavinin uygulanmasını geciktiriyor. Yabani mantar zehirlenmelerinin telafisinin çoğu zaman karaciğer veya böbrek nakli gerektirdiğini, hatta ölüme varabilecek ağır sonuçları olduğunu hatırlatıyor.
Gıda güvenliği açısından güvenirliği kesin olarak ortaya konmamış yabani mantarların potansiyel toksik risk taşıdığını belirten Bozkır, mantar ihtiyacının doğadan toplananlar yerine üretim standardı belli olan güvenilir satış noktalarından karşılanmasını öneriyor. Son olarak, Bozkır şu uyarıyı yapıyor: Hiçbir lezzet veya doğa aktivitesi insan hayatından daha değerli değildir.
YAĞIŞLI HAVALARIN ETKİSİYLE DOĞADA DAHA SIK GÖRÜLMEYE BAŞLANAN YABANİ MANTARLARIN TÜKETİMİNİN CİDDİ SAĞLIK SORUNLARINA VE ÖLÜME YOL AÇABİLECEĞİ KONUSUNDA UZMANI UYARDI
