Van Gölü'nde yürütülen saha çalışmasının hedefleri:
Van Gölü, dünyaca ünlü sodalı su kimyası ve güncel mikrobiyalit oluşumlarıyla uluslararası bir araştırma odağı haline geldi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (Van YYÜ) Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenen "Van Gölü’ndeki (Doğu Anadolu) Güncel Mikrobiyalitler Üzerinde Gelişen Biyofilmlerde Karbonat Nanokürelerin Kökeninin İncelenmesi" başlıklı proje kapsamında gölün farklı noktalarında kapsamlı saha çalışmaları yapıldı.
Projenin temel amacı, mikrobiyalitlerde saptanan karbonat nanokürelerin kökenini, morfolojik özelliklerini ve oluşum mekanizmalarını ortaya koymak. Elde edilecek veriler ilk aşamada Salda Gölü örnekleriyle karşılaştırılacak; Mars'tan getirilecek örneklerin bilim dünyasına açılmasıyla ise Van ve Salda örneklerinin Jezero Krateri örnekleriyle korelasyonu planlanıyor. Proje yürütücüsü Doç. Dr. Çetin Yeşilova, bu karşılaştırmanın Mars araştırmalarında referans oluşturacağını vurguladı.
saha çalışması ve numune alma süreci:
Ekibin saha operasyonları, önce yüzeyde yürüyerek ulaşılabilen noktalardan, ardından tekneyle gölün daha derin kesimlerine gidilerek gerçekleştirildi. Doç. Dr. Çetin Yeşilova, "İlk yüzeyden örneklemeler yaptık. Bugün de daha derinlere tekneyle gittik ve oradaki ilk örneklemelerimizi gerçekleştirdik" ifadelerini kullandı. Örnekler Falcon tüplerine konularak, glutaraldehit gibi koruyucular eşliğinde uygun saklama koşullarında laboratuvarlara gönderilecek şekilde muhafaza edildi.
Yeşilova, projenin ilk etapta Salda Gölü örnekleriyle korelasyon yapabileceğini; ancak Mars'tan gelecek örneklerin 2029'da ulaşmasının ardından daha kapsamlı bir karşılaştırma gerçekleştirilebileceğini belirtti: "Bunlar 2029’da geleceğinden, korelasyonu 2029’dan sonra yapabileceğiz. Fakat ilk etapta elimizde Salda Gölü’ndeki örnekler olduğu için Salda Gölü ile korelasyon yapabileceğiz."
uluslararası ekip ve disiplinler arası işbirliği:
Proje ekibi multidisipliner ve uluslararası bir yapıda. Yürütücü Doç. Dr. Çetin Yeşilova'nın yanı sıra ekipte Prof. Dr. Serkan Üner, Doç. Dr. Pelin Güngör Yeşilova, Doç. Dr. Ezher Tagliasacchi ve Dr. Öğr. Üyesi Gürçay Kıvanç Akyıldız yer alıyor. Ayrıca İtalya, Çin ve Polonya'dan üniversite ve araştırma kurumları projeye katkı sağlıyor.
Pamukkale Üniversitesi'nden Doç. Dr. Ezher Tagliasacchi, çalışmanın farklı disiplinlerden uzmanları bir araya getirdiğini belirterek, mikrobiyalitlerden alınan örneklerde çeşitli mikroorganizma topluluklarının ve renk katmanlarının gözlemlendiğini aktardı. Tagliasacchi, "Karbonatlaşmış olsa da içi beyaz olan kısımlar karbonat, ancak farklı renklerde gördüğünüz seviyeler var. Bunların hepsi aslında mikroorganizmalar. Pembemsi renkli olanlar sülfür bakterileri, daha ince bant şeklinde ve daha açık yeşil olanlar siyanobakterilerimiz, en üstte ise alglerimiz yer alıyor" dedi.
inceleme ölçeği ve beklenen bilimsel çıktılar:
Analizler çok küçük boyutlarda gerçekleştirilecek; ekip özellikle 200 nanometreden küçük yapıların izini sürüyor. Polonya Varşova Üniversitesi'nden Prof. Dr. Miroslaw Slowakiewicz, bu ölçeğin virüs boyutuna yakın olduğunu belirterek, "biraz daha yakından bakarak bu canlı formlarda gerçekte nelerin yaşandığını görmek istiyoruz" yorumunu yaptı.
Slowakiewicz, Van Gölü'nün yüksek alkaliniteye sahip olduğunu ve pH değerinin yaklaşık 10 seviyelerine yaklaştığını vurguladı. Bu ekstrem ortamın mikroorganizmalar üzerinde özel adaptasyonlar gerektirdiğini belirten Slowakiewicz, Van Gölü'nde öne çıkan mineralin kalsiyum karbonat olduğunu; Salda Gölü'nde ise hidromanyezitin baskın olduğunu kaydetti. Araştırmanın önemli bir sorusu, karbonat nanokürelerinin biyolojik mi yoksa inorganik süreçlerle mi, yoksa her iki etkenin etkileşimiyle mi oluştuğunun saptanmasıdır.
Numuneler, farklı ülkelerde detaylı jeokimyasal, mineralojik ve mikrobiyolojik analizlere tabi tutulacak; elde edilen sonuçlar hem bölgesel jeoçevresel süreçlerin anlaşılmasına katkı sağlayacak hem de Mars örnekleriyle yapılacak gelecekteki karşılaştırmalar için referans veri oluşturacaktır.
Çalışmanın saha ayağında ayrıca Polonya'dan gelen araştırmacılar ve yerel dalış rehberleri de yer aldı. Polonya'dan Bruno Garret ile birlikte Gevaş ilçesi Altınsaç Mahallesi kıyısında dalış yapılarak su altındaki mikrobiyalitlerden örnek alındı; dalış operasyonuna Serkan Ök eşlik etti. Bu tür yerinde örneklemeler, mikrobiyalitlerin yüzey ve derinlik ilişkisini değerlendirmek açısından kritik öneme sahip.
Van Gölü'ndeki bu proje, bölgesel jeomikrobiyal süreçlerin çözülmesine yönelik yerel veriyi zenginleştirirken, Salda Gölü ve gelecekte gelecek Mars örnekleriyle yapılacak karşılaştırmalar sayesinde astrobiyoloji ve gezegen bilimleri açısından da önemli bir referans noktası oluşturması hedefleniyor.
VAN GÖLÜ'NDEKİ MİKROBİYALİTLERDEN NUMUNE ALAN BİLİM İNSANLARI, ELDE EDİLEN SONUÇLARI SALDA GÖLÜ VE GELECEKTE MARS'TAN GETİRİLECEK ÖRNEKLERLE KARŞILAŞTIRACAK.
