Uzun Çarşı'da 57 yıllık ustanın kaybolan çıraklık mirası
Sakarya'nın Adapazarı ilçesindeki tarihi Uzun Çarşı'da tek gözlü küçük dükkanında ayakkabı tamiri yapan İsmail Aslan, yarım asrı aşan ustalık deneyimiyle zanaatın değişimine tanıklık ediyor. 1969'da Trabzon'da çırak olarak başladığı mesleği, 1974 sonunda geldiği Sakarya'da sürdürdü ve çarşıdaki atölyesinde yaklaşık 35 yıldır hizmet veriyor.
Usta-çırak ilişkisi ve meslek terbiyesi:
Aslan, bir zanaatın yalnızca teknik bilgisinden ibaret olmadığını; eskiden ustaların çıraklara önce ahlakı, sonra sanatı öğrettiğini vurguluyor. Usta gözetiminde geçen yıllarda çıraklık sistemi aile tarafından desteklenir, mesleğin araç gereçleri ve isimleri adım adım öğretilirdi. Aslan, bu dönemi özlemle anarak işleyişi şöyle özetliyor: Önce ahlakı, sonra sanatı öğretiyorlardı. Bugün ise gençlerin işe gelirken öncelikle ücret beklentisiyle konuştuğunu, çıraklık ilişkisinin ve mesleki disiplinin zayıfladığını söylüyor.
Tüketim alışkanlıkları ve mesleğin geleceği:
Usta Aslan, yıllar içinde ayakkabı kullanımının da değiştiğine dikkat çekiyor. Eski kuşağın tamir ettirip kullandığı ayakkabılar yerini 'eskit, yenisini al' anlayışına bıraktı. Bu eğilim nedeniyle hem tamir talebi azaldı hem de ustalık aktarımı sekteye uğradı: "Usta da kalmıyor, ayakkabı yaptıran da olmuyor" diyor. Buna rağmen meslekten elde edilen gelirle 6 çocuk büyüttüğünü ve 8 torun sahibi olduğunu belirtiyor; bu yüzden işi bırakmak gibi bir seçenekleri yok.
Fabrikasyon üretim ve seri imalatın el işçiliğini geri plana ittiğini söyleyen Aslan, kalfaların bile aletlerin isimlerini bilmediğini, o aletlerin elin bir parçası olduğunu anlatıyor. Geleceğe dair kaygısı büyük: "Bu gidişle 10 sene sonra ayak hastalıkları kol gezer. Çünkü petrol atığı ve pisliğinden yapılan spor ayakkabılar var, deri ayakkabı unutuldu artık." Aslan, hem sağlık hem de zanaat bakımından el yapımı üretimin önemine dikkat çekiyor.
Aslan'ın gözünde mesele yalnızca teknik bir dönüşüm değil; kaybolan bir kültür ve kuşaktan kuşağa aktarılan bir meslek terbiyesi. Tarihi Uzun Çarşı'nın daracık dükkanında süren günlük mesai, bir yandan aile geçimini sağlarken diğer yandan unutulmaya yüz tutan bir geleneğin sessiz tanıklığını sürdürüyor.
SAKARYA'NIN ADAPAZARI İLÇESİNDEKİ TARİHİ UZUN ÇARŞI'DA, TEK GÖZ DÜKKANINDA AYAKKABI TAMİR EDEREK MESLEĞİNİ YAŞATMAYA ÇALIŞAN İSMAİL ASLAN, 57 YILLIK USTALIK TECRÜBESİYLE ZANAATIN DEĞİŞİMİNE TANIKLIK EDİYOR.