Uzmanlar uyardı: Plastisite ve plastik mutfak gereçlerinin sağlık riskleri
Acıbadem Bodrum Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmanı Tuğçe Arabalı, modern mutfaklarda yaygın kullanılan plastik kap, tabak ve pişirme gereçlerinin sanıldığı kadar masum olmadığını; özellikle ısı, yağ ve uzun süreli temas hâllerinde gıdaya kimyasal geçişi artırarak sağlık riski oluşturabileceğini ifade etti.
Plastisite nedir ve neden önemlidir?
Arabalı’ya göre plastisite, plastik ürünlerin içeriğindeki bazı kimyasalların zamanla ve özellikle ısı etkisiyle gıdaya geçmesi durumunu tanımlıyor. Plastikler tek bir maddeden oluşmaz; esneklik, dayanıklılık ve şekil verilebilirlik kazandırmak için çeşitli kimyasallar eklenir ve bunlar gıdaya sızabilir.
Hangi kimyasallar risk yaratıyor?
En sık karşılaşılan kimyasallar arasında BPA, BPS, BPF, fitalatlar, stiren ve PFAS gibi maddeler yer alıyor. Arabalı, bu maddelerin büyük kısmının endokrin bozucu olarak tanımlandığını; yani hormon sistemini taklit edebileceğini, baskılayabileceğini veya dengesini bozabileceğini vurguladı.
Hangi kullanımlar riski artırıyor?
Arabalı, bazı günlük kullanımların kimyasal sızıntıyı ciddi biçimde artırdığına dikkat çekti: sıcak çorbanın plastik kaba konması, mikrodalgada plastik kap kullanımı veya plastik spatula ile sıcak tencerenin karıştırılması gibi uygulamalar kimyasal geçişi katlayabiliyor. Ayrıca yağlı ve asidik gıdalarla temas, uzun süreli saklama, çizilme ve eskime de riski yükseltiyor.
Olası sağlık etkileri
Uzun süre düşük doz maruziyetin yol açabileceği sorunlar arasında hormonal dengesizlikler, infertilite, adet düzensizlikleri, insülin direnci, obezite, tiroid fonksiyon bozuklukları, erken ergenlik ve bazı kanser türleri (örneğin meme ve prostat) sayılıyor. Arabalı, çocuklar, bebekler, gebeler ve emziren annelerin daha yüksek risk altında olduğunu belirtti.
Malzeme seçimi ve alternatifler
Arabalı, tencere ve mutfak araçlarının sadece pişirme fonksiyonuyla sınırlı olmadığını; aynı zamanda yediğimiz besinin kimyasal içeriğini doğrudan etkilediğini vurguladı. Granit ve teflon (PTFE kaplama) ürünler çizildiğinde veya yüksek ısıya maruz kaldığında toksik gaz ve parçacık açığa çıkabileceğini, düşük kaliteli silikonların kimyasal salınım yapabileceğini söyledi. Ayrıca eski, çizilmiş plastik kaplar, melamin tabaklar (ısıda formaldehit salabilir), alüminyum tencereler (özellikle asidik gıdalarla) ve tek kullanımlık plastik eşyalardan uzak durulmasını önerdi.
Önerilen alternatifler arasında cam saklama kapları ve fırın kapları, borosilikat cam su şişeleri, döküm tencereler, paslanmaz çelik ürünler ve kaplama olmayan seramikler bulunuyor. Arabalı, borosilikat camın ani ısı değişimlerine karşı daha dayanıklı olduğunu belirtti.
Pratik önlemler
Arabalı, plastik maruziyetini azaltmak için şu uygulamaların faydalı olduğunu söyledi: plastik saklama kabı yerine cam kullanmak, streç film yerine balmumlu bez tercih etmek, plastik su şişesi yerine cam veya çelik termos kullanmak ve plastik doğrama tahtası yerine cam veya çelik tercih etmek. Plastiklerin tamamen hayatımızdan çıkarılamayacağını, ancak ısı ile temas eden alanlarda plastikten kaçınmanın en kritik adım olduğunu vurguladı.
Sonuç
Arabalı, sağlıklı beslenmenin yalnızca ne yediğimizle ilgili olmadığını; yemeğin hangi kapta piştiği ve nasıl saklandığıyla da ilgili olduğunu belirterek, uzun vadede hormon sağlığını korumak, kronik hastalık riskini azaltmak ve özellikle çocukları korumak için mutfakta daha bilinçli tercihlerin önem taşıdığını söyledi.
ACIBADEM BODRUM HASTANESİ BESLENME VE DİYET UZMANI TUĞÇE ARABALI, MODERN YAŞAMDA MUTFAKLARIN VAZGEÇİLMEZLERİ ARASINDA YER ALAN PLASTİK KAP, TABAK VE PİŞİRME GEREÇLERİNİN SANILDIĞI KADAR MASUM OLMADIĞINI BELİRTEREK, "ÖZELLİKLE ISI, YAĞ VE UZUN SÜRELİ TEMAS DURUMLARINDA CİDDİ SAĞLIK RİSKLERİ OLUŞTURABİLECEĞİNİ GÖSTERMEKTEDİR" DEDİ.
