Uzman uyarısı: El ve ayaklardaki ani mavi‑mor renk değişimleri Raynaud belirtisi olabilir
Prof. Dr. Mehmet Sayarlıoğlu (Liv Hospital Samsun) stres ve soğukta ortaya çıkan el ve ayak parmaklarındaki ani mavi‑mor renk değişikliklerinin Raynaud Sendromu (RB) belirtisi olabileceğine dikkat çekti.
Belirtiler ve mekanizma
Raynaud Sendromunda en belirgin bulgu, soğuk veya stresle birlikte parmak uçlarında görülen ani renk değişiklikleridir. Hastalık, kan damarlarının daralmasıyla başlar; normalde soğuğa karşı bir koruma mekanizması olan bu daralma Raynaud hastalarında uzar. Sonuçta parmaklarda oksijen azalması nedeniyle mavi‑mor renklenme, ardından damarların genişlemesiyle pembe‑kırmızı geri dönüş gözlenir.
Görüldüğü gruplar ve seyir
Toplumdaki görülme sıklığı %3-5 civarındadır ve en sık genç kadınlarda rastlanır. Raynaud tek başına ortaya çıkabiliyorsa buna birincil‑primer RB (PRB) denir; PRB’de genetik yatkınlık bulunabilir ve tedaviye yanıt genellikle iyidir, ciddi bir sorun oluşturmaz.
İkincil Raynaud ve eşlik eden hastalıklar
Raynaud sendromu başka bir hastalığın parçası olarak da görülebilir; bu durumda ikincil‑sekonder RB (SRB) olarak adlandırılır. SRB sıklıkla sistemik skleroz (skleroderma), SLE, Sjögren sendromu, anti‑fosfolipid sendrom, poli‑dermatomyozit, romatoid artrit gibi iltihaplı romatizmal hastalıklarla ilişkilidir. Bazı hastalarda kulak kepçesi, burun, yüz, diz veya meme uçları etkilenebilir; nadiren tüm kol veya bacakta da RB görülebilir. Parmaklarda renk değişimine eşlik eden iğnelenme, uyuşma ve ağrı şikâyetleri olabilir. Damar daralması uzun sürdüğünde dokular için tehlike oluşabilir ve parmak uçlarında yaralar gelişebilir.
Tanı ve değerlendirme
Tanı, hastanın tipik yakınmaları (soğuk ve stresle tetiklenen mavi‑mor renk değişikliği, soğukluk, ağrı) ve fizik muayeneye dayanır. Şüpheli vakalarda farklı görüntüleme yöntemleri kullanılabilir ve benzer yakınmalara yol açan diğer nedenlerin dışlanması gerekir.
Prof. Dr. Mehmet Sayarlıoğlu erken farkındalığın önemine işaret ederek, bu tür belirtiler görüldüğünde tıbbi değerlendirme yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.
ROMATOLOJİ VE İÇ HASTALIKLARI UZMANI PROF. DR. MEHMET SAYARLIOĞLU
