TZOB: üretici ve market fiyatları arasında uçurumlar devam ediyor
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, Ağustos ayına ilişkin üretici ve market fiyatlarındaki değişimleri değerlendirdi. Bayraktar, hem fiyat farkları hem de girdilerdeki dalgalanmaların üretici ve tüketici cephesinde farklı etkilere yol açtığını ifade etti.
En yüksek fark limonda: rakamlar ne diyor?
Bayraktar'ın açıkladığı verilere göre üretici ile market arasındaki fiyat farkı Ağustos ayında en yüksek seviyeyi yüzde 748,4 ile limonda gösterdi. Limonda bu farkı yüzde 380,3 ile havuç, yüzde 377,9 ile elma, yüzde 240,9 ile kabak ve yüzde 239,4 ile yeşil soğan takip etti. Açıklamada örnek fiyatlar da paylaşıldı: üreticide 10 lira olan limon markette 84 lira 84 kuruş olarak satıldı. Benzer şekilde üreticide 10 lira 66 kuruş olan havuç markette 51 lira 20 kuruş, üreticide 18 lira 75 kuruş olan elma markette 89 lira 60 kuruş seviyesine yükseldi.
Bayraktar, ayrıca limonda üreticideki sert düşüşe rağmen market fiyatlarının halen yüksek seyrettiğini vurguladı ve bu geniş marjın hem lojistik hem de tedarik zinciri dinamiklerinden kaynaklandığına işaret etti.
Pazar ve üretici fiyatlarında öne çıkan değişimler:
Market tarafında Ağustos ayında takip edilen 37 ürünün 19'unda fiyat artışı, 18'inde ise düşüş görüldü. Markette fiyatı en çok artan ürün yüzde 37,8 ile yumurta olurken; yumurtayı yüzde 19 ile yeşil fasulye, yüzde 11,1 ile yeşil soğan, yüzde 10 ile marul ve yüzde 8,9 ile kuru incir izledi. Markette en fazla düşüş ise yüzde 34,2 ile sivribiberde görüldü.
Üretici cephesinde ise takip edilen 29 ürünün 9'unda fiyat artışı, 13'ünde fiyat düşüşü ve 7'sinde değişim olmadığı bildirildi. Üreticide en büyük düşüş yüzde 75 ile limonda kaydedildi; limondaki düşüşü yüzde 54,5 ile kuru soğan, yüzde 24,2 ile patates, yüzde 23 ile yeşil soğan ve yüzde 20 ile şeftali takip etti. Üreticide en çok artış ise yüzde 39,9 ile yumurtada gözlendi.
Fiyat değişimlerinin nedenleri:
Bayraktar, limondaki üretici fiyatı düşüşünün birkaç faktöre bağlı olduğunu belirtti: geçen yıl depolanan limonların piyasa arzının devam etmesi ve bu yıl erkenci çeşitlerin piyasaya çıkması arzı artırdı. Kuru soğandaki düşüşte Orta Anadolu'da hasadın başlaması ile devam eden ithalat etkili olurken, patatesteki aylık gerileme yazlık patates hasadının yoğunlaşmasına bağlandı. Yeşil soğanda hasat döneminin yoğunlaşması arzı artırarak fiyatların gerilemesine yol açtı.
Şeftalide üretimin yoğun olduğu Ağustos ayında arz artışı üretici fiyatını aşağı çekti. Buna karşılık yumurta fiyatlarındaki yükseliş ise yem, enerji ve nakliye gibi üretim maliyetlerinin artışı ile sektördeki planlama eksikliğinin neden olduğu arz-talep dengesizliğine bağlandı. Bayraktar, marul ve maydanozda üretimde daralma beklentileri ve Samsun Çarşamba'daki yoğun yağışların seralara verdiği zararların arzı olumsuz etkilediğini vurguladı.
Girdi maliyetlerinde aylık ve yıllık eğilimler:
Girdi piyasalarına ilişkin TZOB verilerine göre Ağustos ayında Temmuz ayına kıyasla DAP gübresi yüzde 4,5, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 4,4 ve ÜRE gübresi yüzde 0,6 oranında arttı. Buna karşın amonyum nitrat gübresi yüzde 5,6 ve amonyum sülfat yüzde 0,6 oranında geriledi.
Yıllık bazda ise gübre fiyatlarındaki artışlar dikkat çekici: amonyum nitrat yüzde 61,2, amonyum sülfat yüzde 55,2, 20.20.0 kompoze yüzde 32,7, DAP yüzde 25,3 ve ÜRE yüzde 3,4 artış kaydetti. Besi yemi aylık yüzde 0,7, süt yemi aylık yüzde 0,6 yükselirken son bir yılda besi yemi yüzde 34,5, süt yemi yüzde 31,8 oranında arttı. Elektrik fiyatları yıllık yüzde 25,1, tarım ilacı fiyatları yıllık yüzde 27,8 artış gösterdi. Ağustos ayında mazot aylık yüzde 7, yıllık ise yüzde 57,9 oranında yükseldi.
Bayraktar'ın değerlendirmeleri, üretici ve market arasındaki makasın daraltılması için hem arz planlaması hem tedarik zinciri düzenlemelerinin önemine işaret ediyor. Girdi maliyetlerindeki yıllık yükselişler ise üretim maliyetlerine baskı yapmaya devam ediyor ve gerçek fiyat oluşumunda belirleyici olmaya devam edecektir.
TÜRKİYE ZİRAAT ODALARI BİRLİĞİ (TZOB) GENEL BAŞKANI ŞEMSİ BAYRAKTAR
