Gıda israfına karşı ortak seferberlik: Etiket okuryazarlığı ön planda
Türkiye’de her yıl 14 milyon ton gıdanın doğrudan tüketim aşamasında çöpe gitmesi ve buna bağlı kaynak kaybı gündeme getirildi. Tüketici, sürdürülebilirlik, gıda güvenliği, perakende ve gıda sanayii kuruluşlarının iş birliğiyle yayımlanan ortak deklarasyonun amacı; Son Tüketim Tarihi (STT) ile Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) konusundaki bilgi eksikliğini gidermek ve toplumsal farkındalığı artırmak olarak açıklandı. Bu amaçla kitlesel bir Gıda Okuryazarlığı Seferberliği başlatıldı.
STT ve TETT arasındaki fark
Bildiride STT ve TETT arasındaki farkın doğru anlaşılmasının israfı azaltmada belirleyici olduğu vurgulandı. STT, et, süt, balık ve yumurta gibi çabuk bozulabilen, yüksek riskli gıdalar için güvenlik sınırını ifade eder; bu tarihin geçmiş olduğu ürünler sağlık riski taşıdığından tüketilmemelidir. Buna karşılık TETT, ürünün kalite göstergesi olup uygun koşullarda saklanan, ambalajı sağlam ve duyusal özelliklerinde (görüntü, koku, tat) sorun olmayan ürünler için tüketilebilirlik sınırını gösterir. Ortak bildiride, "TETT’si geçen gıdayı kontrol etmeden çöpe atmak, milli serveti çöpe atmaktır" ifadesi öne çıkarıldı.
Neden TETT farkındalığı önemli?
Bildiride toplumda yaygın bir bilgi eksikliği olduğu belirtilerek, Türkiye’nin yüzde 72’si STT ile TETT arasındaki farkı bilmediğine dikkat çekildi. Evlerde yaşanan gizli gıda israfının önemli bir bölümünün etiketlerin yanlış yorumlanmasından kaynaklandığı vurgulandı. Ayrıca gıda israfının küresel iklim krizi üzerindeki etkisine işaret edilerek, "Eğer gıda israfı bir ülke olsaydı, ABD ve Çin’den sonra dünyanın en büyük üçüncü sera gazı emisyon kaynağı olacaktı" değerlendirmesine yer verildi. TETT farkındalığı oluşturmanın yalnızca mutfakta tasarruf sağlamak değil, aynı zamanda iklim krizine karşı alınacak tedbirlerin de merkezinde olduğu belirtildi.
Çağrı ve öneriler
Ortak bildiri kurumlara, derneklere, perakendecilere ve medyaya somut adımlar çağrısında bulundu. Talepler arasında tüketicilere yalnızca fiyat odaklı değil, doğru etiket okuma ve gıda okuryazarlığı temelli eğitimlerin verilmesi; TETT’si yaklaşan ürünlerin indirim rafları, gıda bankacılığı ve sosyal sorumluluk modelleriyle ekonomiye kazandırılması için altyapı kurulması; ambalajlarda gıda okuryazarlığını destekleyici açık ifadelerin yer alması sayıldı. Bildiride ayrıca bilimi ve etik sorumluluğu öne çıkaran bir tüketim kültürü inşa edilmesinin gerekliliği vurgulandı.
Ortak deklarasyon, "Sağlığı korumak israf değildir; STT’si geçen gıdalar asla tüketilmemelidir" mesajını yinelerken, TETT farkındalığının yaygınlaştırılmasının milli servetin korunması, ekonomik tasarruf ve çevresel fayda sağlayacağına dikkat çekti.
TÜRKİYE'DE HER YIL 14 MİLYON TON GIDA ÇÖPE GİDERKEN, GIDA OKURYAZARLIĞI BİLİNCİNİN GELİŞTİRİLMESİNİN ÖNEMİNE VURGU YAPILARAK, SON TÜKETİM TARİHİ (STT) VE TAVSİYE EDİLEN TÜKETİM TARİHİ (TETT) KONUSUNDAKİ BİLGİ EKSİKLİĞİNİN GİDERİLMESİ HALİNDE GIDA İSRAFININ AZALACAĞI BELİRTİLDİ.
