TDT 13. Zirvesi: ekonomi, ulaşım ve entegrasyon gündemin merkezinde
Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) 13. Zirvesi Devlet Başkanları Konseyi Toplantısı, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde düzenlenen oturumlarla sürdü. Liderlerin konuşmalarında öne çıkan iki ana tema; ekonomik iş birliği ve Kıbrıs Türk halkının uluslararası alana entegrasyonu oldu. Toplantıda konuşan Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhamedow ile KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ülke ve bölge önceliklerini vurguladı.
Berdimuhamedov'dan ekonomik iş birliği ve ulaşım koridoru çağrısı:
Konuşmasına Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a daveti ve misafirperverlik için teşekkür ederek başlayan Serdar Berdimuhamedow, Türkmen Milli Lideri ve Halk Maslahatı Başkanı Gurbangulu Berdimuhamedov’un selamlarını iletti. Cumhuriyet Bayramı’nın zirveyle aynı güne denk gelmesinin önemine değinen Berdimuhamedow, Türkiye’ye kalkınma ve refah dileklerini iletti.
Berdimuhamedov, Türk halklarını birleştiren ortak tarih ve kültürel mirasın korunmasının gerekliliğini vurguladı ve TDT’yi "kardeş devletler arasında karşılıklı güveni güçlendiren, etkin münasebetleri geliştiren ve pratik iş birliğini artıran" bir teşkilat olarak nitelendirdi. Bu çerçevede teşkilatın etkinliğinin, halkların çıkarlarına yönelik somut girişimler ve karşılıklı çıkarlara dayalı projelerle ölçüleceğini kaydetti.
Berdimuhamedov, ekonomik potansiyel vurgusunu şu sözlerle özetledi: "Türk devletleri geniş ekonomik imkanlara sahip. Bu imkanların verimli kullanılması için enerji, ulaştırma, haberleşme, sanayi, tarım, inşaat, tekstil, ham maddelerin yeniden işlenmesi ve ekonominin diğer sektörlerinde iş birliğini daha da geliştirmek gereklidir." Ayrıca karşılıklı yatırım teşviki, girişimciler arasındaki ilişkilerin genişletilmesi ve ortak üretim projelerinin gerçekleştirilmesi için elverişli şartların oluşturulmasını amaçladıklarını belirtti.
Ulaştırma ve haberleşme sektörüne stratejik önem atfeden Berdimuhamedow, ülkelerin coğrafi konumlarının Orta Asya, Hazar Bölgesi, Güney Kafkasya, Karadeniz Bölgesi, Türkiye ve Avrupa’yı birleştiren koridorlar bakımından avantaj sunduğunu söyledi. Hazar Geçişli Uluslararası Ulaştırma Koridoru’nun kapasitesinin artırılmasının önemine dikkat çekerek Türkmenistan’ın Türkmenbaşı Uluslararası Deniz Limanının altyapısını geliştirmeye hazır olduğunu ifade etti. Ayrıca gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması, dijital teknolojilerin yaygın uygulanması ve uluslararası yük taşımacılığının şartlarının iyileştirilmesi gerekliliğini vurguladı.
Çevre ve doğal kaynakların verimli kullanımına ilişkin sözlerinde Berdimuhamedow, Türkmenistan’ın çevrenin korunmasını devlet politikası düzeyinde ele aldığını belirtti: "Çevrenin korunmasını sağlamaya, iklim değişikliğinin olumsuz etkilerini azaltmaya, çevre güvenliğini güçlendirmeye ve istikrarlı kalkınmanın ekolojik temellerini güçlendirmeye özel önem veriyoruz." Bu çerçevede su kaynaklarının kullanımı, çölleşmeyle mücadele ve doğal ekosistemlerin korunması öncelikler arasında sayıldı.
Berdimuhamedov ayrıca eğitim, bilim, kültür ve gençlik iş birliklerine dikkat çekti; yükseköğretim kurumları ve araştırma merkezleri arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesi, ortak eğitim programları ve akademik değişimler ile turizm alanında iş birliklerinin artırılmasını önerdi. Türkmenistan’ın BM nezdinde iklim değişikliği teknolojileri ve çölleşmeyle mücadele konusunda bölgesel merkezler kurulması yönündeki girişimlerini aktardı ve TDT ile BM iş birliğinin genişletilmesine destek verdi. Türkmenistan’ın girişimiyle BM Genel Kurulu’nun 2028’i Uluslararası Hukuk Yılı ilan etme kararı da toplantıda vurgulanan uluslararası girişimler arasında yer aldı.
Erhürman: KKTC entegrasyonu ve uluslararası ilişkilerde engeller:
Tufan Erhürman konuşmasında Cumhurbaşkanı Erdoğan’a daveti ve Türkiye’ye misafirperverlik için teşekkür ederek başladı ve Cumhuriyet Bayramı’nı hatırlattı. Zirvenin temasını, "Türk Yüzyılı: Dilde, fikirde, işte birlik" çerçevesinde ele alan Erhürman, dil, fikir ve iş birliğinin farklı boyutlarını açıkladı.
Erhürman, Kıbrıs Türk halkının uzun süredir "haksız bir izolasyonla" karşı karşıya olduğunu belirtti ve kültür, sanat, spor, bilim, eğitim ve ekonomi alanlarında uluslararası toplumla temas kurmanın temel bir insan hakkı olduğunu vurguladı. Erhürman, gençlerin uluslararası spor müsabakalarına katılımının engellenmesi, kültürel etkinliklerin KKTC’de yapılmasının zorlaştırılması gibi uygulamaların güven tesisi ve çözüm arayışlarını olumsuz etkilediğini aktardı.
KKTC lideri, BM Genel Sekreteri’nin 16 Ekim 2026 tarihli mektubuna ve Avrupa Komisyonu’nun 6 Ekim 2026 tarihli mektubuna atıf yaptı. Bu yazışmalarda Kıbrıs Türk halkının kültürel ve sportif faaliyetlerini etkileyen olumsuz gelişmelerin kaygı uyandırdığı, AB’nin ise 2004 hedefini teyit ederek izolasyonun sona erdirilmesi yönündeki taahhüdünü yinelendiği belirtildi. Erhürman, "Bu iki mektubun ortak mesajı açıktır. Kıbrıs Türk halkıyla her alanda temas, diyalog ve iş birliği geliştirilmesinin güçlü bir siyasi ve hukuki zemini mevcuttur ve bu zemin BM ile AB tarafından da teyit edilmekte, desteklenmektedir" dedi.
Erhürman, üniversiteler arasında ortak araştırma programları, gençlerin akademik ve kültürel değişim projeleri ile spor alanında daha sıkı bağlar kurulmasını önerdi. Sergi, konser, opera ve sahne sanatları gibi kültürel etkinliklerin geliştirilmesiyle sanatçılar arası diyaloğun artırılabileceğini, girişimciler ve araştırmacıların ortak platformlarda buluşmasının ticaret, yatırım, dijital dönüşüm ve yenilikçilik için yeni fırsatlar yaratacağını belirtti.
KKTC’nin Doğu Akdeniz’deki stratejik konumu, yükseköğretim kapasitesi ve turizm potansiyeline vurgu yapan Erhürman, bölge ile Türk dünyası arasında ekonomik, bilimsel ve kültürel köprü kurulması teklifini yineledi: "Bizim yaklaşımımız nettir. Kıbrıs Türk halkının dünyayla bütünleşmesi ile Kıbrıs’ta çözüm arayışları birbirini alternatif değil, birbirini güçlendiren süreçlerdir."
Zirvenin mesajı ve sonuçlara ilişkin beklentiler:
Her iki lider de TDT’nin pratik iş birliğini güçlendirici rolüne dikkat çekti; ekonomik projeler, ulaştırma koridorları, çevre politikaları ile eğitim-kültür alanlarındaki ortak adımların teşvik edilmesi ortak akılla vurgulandı. Türkmenistan lideri, TDT Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev ile çalışmalara katkılarından dolayı teşekkür etti ve yeni atanacak genel sekretere başarılar diledi. Erhürman da dönemin devrini gerçekleştiren ülkelere ve görevi devredecek yetkililere teşekkür etti.
Toplantı, üye ve gözlemci devletlerin ekonomik entegrasyon, ulaşım altyapılarının geliştirilmesi ve kültürel-diplomatik engellerin aşılması yönündeki hedeflerini yeniden teyit ederken, önümüzdeki dönemde somut projelerin ve karşılıklı girişimlerin önemini ortaya koydu.
Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhamedov: "Türk devletleri geniş ekonomik imkanlara sahip"
