Trabzon'da 1873 Vilayet Salnamesi'ndeki hanların durumu
1873 tarihli Vilayet Salnamesi'ne göre Trabzon kent merkezinde 33 han bulunuyordu. Yapılan saha ve arşiv çalışmalarında bu hanların ancak 10'unun yeri net olarak tespit edilebildi; tespit edilenlerden 7'si günümüze ulaştı.
Korunan ve özgünlüğünü büyük oranda koruyan yapılar
Osmanlı döneminden günümüze ulaşan ve özgünlüğünü büyük oranda koruyan hanlar arasında mülkiyeti Vakıflar'a ait Alacahan, Taşhan, Vakıfhan ve Bedesten ile özel mülkiyete ait Sabırhan yer alıyor.
Müdahalelere uğramış ve yıkılmış örnekler
Geçirdiği niteliksiz müdahaleler nedeniyle özgünlüğünü büyük ölçüde kaybeden Anadoluhan ve Yalıhan da günümüze ulaşan Osmanlı yapıları arasında sayılıyor. Yakın dönemde yıkılarak yerine modern bir iş hanı yapılan Suluhan ise hakkında bilgi edinilen Osmanlı dönemi Trabzon hanlarından biri olarak kayıtlarda yer alıyor.
Mimari ve konumsal özellikler
Trabzon'daki hanlar, menzil hanlarından farklı olarak Osmanlı kent içi hanları niteliği taşıyor. Bu yapılar genellikle birden fazla girişe sahip olup cephelerinde çok sayıda pencere bulunmasıyla dikkat çekiyor. Hanlar, ipek yolunun geçtiği Kunduracılar Caddesi ekseninde; batıda Semerciler Caddesi ile Moloz'a, doğuda İskele Caddesi ile yeni limana, güneyde ise Erzurum Caddesi'ne bağlanan bir aks üzerinde konumlanmış durumda.
Osmanlı Dönemi Trabzon hanları
Kaynaklarda yer alan ve günümüze ulaşan ya da yerleri tespit edilen hanlar şu şekilde sıralanıyor: Alacahan (Vakıf), Taşhan (Vakıf), Vakıfhan (Gönhan) (Vakıf), Bedesten Çarşısı (Vakıf), Sabırhan (Özel mülkiyet), Yalıhan (Özel mülkiyet), Anadoluhan (Özel mülkiyet) ve Suluhan (Özel mülkiyet).
Alacahan: Konum, tarih ve kullanım
Alacahan, Trabzon Çarşı Mahallesi Bakırcılar Mevkii'nde yer alıyor. Yapılış tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte birçok kaynak yapıyı 15. yüzyıla tarihlendiriyor. Çarşı içindeki konumu, açık avlusu, avluyu çevreleyen revakları ve revakların arkasında yer alan odalarıyla tipik bir Osmanlı şehir içi hanı özelliği taşıyor. Üç katlı ve avlulu plan şemasına sahip Alacahan, 2014 yılından bu yana Halk Eğitimi ve Akşam Sanat Okulu olarak kullanılıyor.
TRABZON ÇARŞI MAHALLESİ BAKIRCILAR MEVKİİ'NDE YER ALAN ALACAHAN'IN YAPILIŞ TARİHİ KESİN OLARAK BİLİNMEMEKLE BİRLİKTE, BİRÇOK KAYNAK YAPIYI 15. YÜZYILA TARİHLENDİRMEKTE.
