Trablus’ta Gürcü Cami: İki asırlık çini geleneğinin korunmuş örneği
Libya'nın başkenti Trablus’un Eski Şehir bölgesinde, Eski Liman yakınında yer alan Gürcü Cami, 19. yüzyılın başlarında inşa edilmiş olup zengin çini ve alçı bezemeleriyle öne çıkıyor. Kültür tarihi araştırmacısı ve eski Libya Kültür Bakanlığı çalışanı Abdulmuttalib Ebu Salim, caminin hem mimari hem de süsleme açısından bölgedeki nadir Osmanlı eserlerinden biri olduğunu vurguluyor.
Konum ve tarihsel arka plan
Gürcü Cami, Bab el-Bahr (Deniz Kapısı) bölgesinde, Trablus’taki Roma dönemi eserlerinden Marcus Aurelius Takının hemen yanında bulunuyor. Caminin bânisi olarak bilinen Gürcü Mustafa Bey, Karamanlı Yusuf Paşa döneminde Trablusgarp’a yerleşmiş bir tüccar ve donanma görevlisiydi; Ebu Salim’e göre Mustafa Bey, Yusuf Paşa’nın damadı olup kentte kalıcı olarak yaşamıştır.
Mimari özellikler
Ebu Salim, caminin inşa sürecini 1820–1834 yılları arasında, yaklaşık 15 yılda tamamlandığını belirtiyor. Yapı kare planlı olup 16 metreye 16 metre ölçülerinde; üst katı "u" biçimli düzenlenmiş. İç mekânda 9 mermer sütun, dış duvarları taşıyan sütunlarla birlikte toplam 25 sütun bulunduğu aktarılıyor. Bu sütunların bir kısmının başka kentlerden getirilmiş olma ihtimali de dile getiriliyor.
Süslemeler, işçilik ve stil etkileri
Gürcü Cami, hem iç hem dış yüzeylerinde yoğun çini işlemeleriyle dikkat çekiyor. Ebu Salim, yapıda Endülüs ve İtalyan geleneklerinden izler görüldüğünü, sütun bitimlerinde ve çini panoların üst kısımlarında ince işçilikli alçı bezeme şeritleri bulunduğunu belirtiyor. Yapının 16 kubbeli olması ve mihrab karşısında “Südde” adıyla anılan misafir bölümü gibi düzenlemeler de caminin özgün planını ortaya koyuyor.
Kültürel miras ve korunma çalışmaları
Ebu Salim, caminin ahşap minberinin 2014 yılında korumaya alınmak üzere söküldüğünü ve yeni açılması planlanan Libya Ulusal Müzesi’nde sergilenmesinin öngörüldüğünü söylüyor. Ayrıca, Gürcü Mustafa Bey ve ailesinin caminin bitişiğindeki türbede medfun olduğu bilgisi veriliyor. Bu veriler, yapının hem yerel tarih hem de Libya’daki kültürel miras açısından taşıdığı önemi destekliyor.
Sonuç olarak, Gürcü Cami; özgün çini ve alçı işçiliği, mimari planı ve tarihi bağlamıyla Trablus’taki Osmanlı mirasının önemli örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Abdulmuttalib Ebu Salim’in değerlendirmeleri, yapının korunmasının ve belgelenmesinin bölgenin kültürel hafızası için taşıdığı değeri vurguluyor.
Libya'nın başkenti Trablus’taki Osmanlı eserlerinden Gürcü Cami eşsiz çini süslemeleri ile iki asırdır zamana meydan okuyor. Trablus'un Eski Şehir bölgesinde, Eski Liman yakınında 19. yüzyıl başlarında inşa edilen Gürcü Cami, zengin çini işlemeleriyle kuzey Afrika'da inşa edilen Osmanlı camilerinden ayrışıyor. Osmanlı döneminde Trablusgarp Eyaletinin de yönetildiği Eski Şehir merkezinde bulunan Gürcü Cami, Karamanlı Yusuf Paşa'nın maiyetinde Trablusgarp'a yerleşen Gürcü Mustafa Bey tarafından 19. asrın ilk çeyreğinde inşa edildi.
