Topkapı Sarayı Haremi'nde Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı ziyarete açıldı
Topkapı Sarayı Harem Bölümü'ndeki Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı, Milli Saraylar Başkanlığı tarafından yürütülen kapsamlı restorasyon ve tefriş çalışmalarının tamamlanmasının ardından ziyaretçilere açıldı. Mekan, Harem düzeni ve gündelik yaşamı okumayı kolaylaştıran bütüncül bir sunumla ilk kez geniş biçimde ziyarete açıldı.
Restorasyon süreci ve kapsam
Restorasyon çalışmaları 2020 yılında başlatıldı ve yaklaşık 6 yıllık bir süreci kapsadı. Yenileme döneminde mimari onarımların yanı sıra taşınabilir eserlerin konservasyon ve restorasyonu da yürütüldü. Milli Saraylar Başkanı Yasin Yıldız, çalışmalara ilişkin özetle şunları söyledi: "Çalışmalar 2020 yılında başladı, dolayısıyla 6 yıllık bir süreci kapsadı. Yaklaşık 700 parça taşınabilir eseri buralarda kullandık. Bu koleksiyonlara ait eserleri de depolarımızdan çıkarıp konservasyon ve restorasyonlarını tamamlamak suretiyle ziyaretçiyle buluşturduk".
Mekan ve ziyaretçi deneyimi
Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı, üç kadınefendi dairesi, cariyeler koğuşu, çamaşırhane, mutfak, kiler, hamam, kahve ocağı ve yardımcı birimlerden oluşan çok katmanlı bir yerleşke olarak Harem içinde gündelik yaşamın merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor. Restorasyonla birlikte gezi güzergâhına eklenen bu bölüm, ziyaret süresine yaklaşık 20 dakika ekleyerek mekanın mimari ve işlevsel bütünlüğünü daha net okunur hale getiriyor.
Milli Saraylar Başkanı Yasin Yıldız, mekanın önemini şöyle vurguladı: "Bugün bu önemli mekanların ziyaretçiyle buluşması için bir aradayız. Topkapı Sarayı’nın şu an Cariyeler Taşlığı olarak bilinen çok önemli bir avlusundayız. Burası gerek mimari açıdan gerek saray teşkilatında tuttuğu yer açısından oldukça önemli bir nokta. Zira Harem bölümü zaten Topkapı Sarayı’nın hem yerli hem yabancı ziyaretçi tarafından en çok merak edilen bölümü, burası da onun kalbi. Hemen ileride sol tarafta Padişah Hanımlarının daireleri bulunuyor. Burada yanımızda bulunan koğuşlarda da Cariye Koğuşları bulunuyor. Bu cariyeler biliyorsunuz; Valide Sultan’dan başlamak üzere Osmanlı sarayında, Osmanlı hareminde; Valide Sultan’dan, Kadın Efendilerden, padişah ailesinin hizmetinde bulunan özel görevliler".
Tarihi ve sanatsal değer
Mekanların önemli bir bölümü 17. yüzyılın sonuna tarihleniyor; bu düzenlemeler Harem yangını sonrasında şekillenen yapıyı yansıtıyor. Yıldız, bu döneme ve restorasyonun sunduğu veriye dikkat çekerek şunları aktardı: "Cariyeler Taşlığının bugün açılan bölümlerindeki yapılar 17’inci yüzyılın sonuna ait. Yani Harem yangınından, 1660’lı yılların sonunda gerçekleşen Harem yangınından sonra kurulan düzen. Bu yönüyle çok önemli. Hatırlayacaksınız; geçtiğimiz yıl bu vakitlerde de hemen bu duvarın arkasında olan aynı döneme ait Kara Ağalar Taşlığı ve bağlı birimleri ziyaretçiyle buluşmuştu".
Restorasyon sırasında özellikle kadın efendiler dairelerinde Osmanlı çini sanatının seçkin örnekleri, sarayın eşsiz vitrayları ve erken dönem kalem işi örnekleri öne çıkarıldı. Yıldız'ın ifadesiyle: "Bu binaların fonksiyon olarak da birbirinden çok farklı ve kompleks yapılar olduğunu ifade etmemiz gerekir. Özellikle, kadın efendiler dairelerinde, padişah eşlerinin dairelerinde Osmanlı çini sanatının muazzam örneklerini gördüğümüz unsurlar var. Vitrayların sarayın en eşsiz vitraylarının burada olduğunu görüyoruz. Kalem işlerinde, özellikle erken dönem kalem işlerinin muazzam örnekleri yine burada bulunuyor. Ancak bu mekanların dışında özellikle hizmete yönelik arkamızdaki çamaşırhane, mutfaklar gibi bölümlerde ise mimari yapının çok daha kuvvetli olduğunu ama süslemenin daha düşük olduğu mekanlar da var. Dolayısıyla kompleks ama çok öğretici bir restorasyon sürecini biz burada meslektaşlarımızla yerine getirdik".
Kültürel işlev ve sergilenen koleksiyon
Restorasyonla birlikte sergilenen taşınabilir koleksiyonlar mekanın tarihine ve işlevine ilişkin doğrudan veriler sunuyor. Yasin Yıldız, sergilenen eserlerin kapsamını anlatarak şu açıklamayı yaptı: "Taşınabilir eserler anlamında, burada sergilediğimiz koleksiyon eserleri anlamında yaklaşık 700 parça taşınabilir eseri de buralarda kullanılmış, bu koleksiyonlara ait eserleri de depolarımızdan çıkarıp konservasyon ve restorasyonlarını tamamlamak suretiyle ziyaretçiyle buluşturmuş oluyoruz. Bu bizim açımızdan çok önemli; zira burayla ilgili temel verileri, arşiv verileri ve keşif defterlerinin yanında burada kullanılmış olan bu koleksiyonlar oluşturuyor. Biz bu koleksiyonlardan burada, özellikle Cariyeler bölgesinde buranın da bir okul olduğunu hiç unutmayalım aynı Enderun’daki koğuşlar gibi burası da buraya seçilmiş olan cariyelerin Acemioğlanlar Koğuşu’ndan başlamak suretiyle Gedikli Cariye olana kadar bir öğretim sürecinden geçtikleri bir dönem. Bu noktada aldıkları yabancı dil öğretimleri, el becerileri eğitimleri, geleneksel sanatlar ve musiki gibi pek çok alanda aldıkları eğitimlerin yansımasını gösteren eserleri de taşınabilir olarak sergiliyoruz".
Ziyaret bilgisi: Kadınefendiler ve Cariyeler Taşlığı, Topkapı Sarayı'nın kapalı olduğu salı günleri hariç her gün 09.00-17.30 saatleri arasında, mevcut ziyaret düzeni kapsamında ek ücret alınmaksızın gezilebilecek.
Topkapı Sarayı Haremi'nde Yeni Dönem: ‘Cariyeler Taşlığı’ ziyarete açıldı
