TDK 2025'in kelimesi olarak dijital vicdanı duyurdu
Türk Dil Kurumu (TDK), 300 bin vatandaşın katılımıyla 2025 yılının kelimesini dijital vicdan olarak açıkladı. Mudanya Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Dursun Boz kavramı değerlendirdi.
Dijital vicdanın tanımı ve çağrışımları
Doç. Dr. Dursun Boz, sosyal medya paylaşımları, beğeniler ve yorumlar üzerinden sağlanan rahatlamanın bireylerde gerçek bir sorumluluk algısı oluşturmadığını belirtti. Geleneksel vicdanın kişiyi kendi davranışları hakkında doğrudan ve ahlaki bir yargıya yönelttiğini hatırlatarak dijital ortamda bunun sembolik bir ifadeye dönüştüğünü vurguladı.
Sosyal medya etkileşimi ve somut sorumluluk
Boz, Gazze ve Doğu Türkistan gibi kamuoyunun önündeki insanlık dramlarına ilişkin içeriklerin beğenilmesinin veya paylaşılmasının kişiyi somut çözümler üretmekten uzaklaştırdığını ifade etti. Bu tür sanal etkileşimlerin, olaya gerçek müdahale yerine bireyde sanal bir vicdani rahatlama yaratarak toplumsal sorumluluğu zayıflatabileceğini söyledi.
Uzman, dijital vicdanın vicdanı eylemden kopararak sembolik bir ifadeye indirgediğini, hareketin geri planda kaldığını ve sorumluluğun azalmasıyla geride yalnızca bir tıklamayla rahatlama sağlayan bir dijital etik kaldığını belirtti.
Uygulanabilir öneriler
Kaynağı doğrulama Paylaşım yapmadan önce içeriklerin kaynağı doğrulanmalı.
Uygulama izinleri Gereksiz uygulama izinleri iptal edilmeli.
Yapay zekâ şeffaflığı Yapay zekâ ile üretilen içerikler şeffaf şekilde paylaşılmalı.
İnsan odağı Ekranın arkasında gerçek insanların olduğu unutulmamalı.
Empati ve sorumluluk Linç kültürü ve psikolojik baskıya karşı empati ve sorumluluk bilinciyle hareket edilmesi gerektiği vurgulandı.
MUDANYA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL VE BEŞERİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ DOÇ. DR. DURSUN BOZ, "SOSYAL MEDYADA PAYLAŞIM, BEĞENİ VE YORUM YAPAN BİREYLER, İNSANİ GÖREVLERİNİ YERİNE GETİRDİKLERİNİ HİSSEDİYOR. OYSA VİCDAN, KİŞİNİN KENDİ DAVRANIŞLARI HAKKINDA AHLAKİ BİR YARGIDA BULUNMASINI SAĞLAYAN GÜÇTÜR" DEDİ.
