Projenin hedefi ve kapsamı
Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekan Yardımcısı ve Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Burak Önal tarafından yürütülen proje, TÜBİTAK 1001 programı kapsamında desteklenmeye hak kazandı. Araştırmada kolesterol düşürücü atorvastatin ile bempedoik asidin birlikte kullanımının damar hücrelerindeki iltihaplanma ve hasar üzerindeki etkileri laboratuvar ortamında incelenecek.
Çalışma doğrudan hasta bazlı bir deneme değil; amaç ilaçların damar duvarı hücrelerinde nasıl değişiklikler yarattığını ve hangi mekanizmalarla etkili olabileceğini ortaya koymak. Elde edilecek verilerin, ileride hastalarla yapılacak klinik araştırmaların tasarımına yol göstermesi bekleniyor.
Hedef hücreler ve deneysel yaklaşım:
Araştırmada, bypass ameliyatlarında kalbe nakledilen bacak toplardamarından elde edilen, damarın iç yüzeyini kaplayan endotel hücreleri kullanılıyor. Laboratuvarda kontrollü bir iltihaplanma modeli oluşturmak için hücrelere vücudun iltihap sırasında ürettiği TNF-alfa proteini uygulanacak. Bu model üzerinde atorvastatin ve bempedoik asidin tek başına ve birlikte sağladığı etkiler karşılaştırılacak.
Projenin temel araştırma sorusu, iki ilacın kombinasyonunun tek tek uygulanmalarının toplamından daha güçlü, çarpan etkisi yaratarak iltihap ve hücre hasarını daha fazla azaltıp azaltmadığıdır. Önal, "Bu bir hasta çalışması değil. Amacımız doğrudan bir tedavi önermek değil; damar duvarındaki iltihaplanmanın bu ilaç ikilisiyle nasıl değiştiğini ve hangi mekanizmalar üzerinden gerçekleştiğini ortaya koymak" şeklinde çalışmanın sınırlarını ve hedefini özetliyor.
Bempedoik asidin araştırmadaki yeri ve önemi:
Bempedoik asid, kolesterol tedavisinde nispeten yeni bir seçenek olarak 2020'de ABD ve Avrupa'da onaylandı. Statinlerden farklı bir enzimi hedeflemesi nedeniyle statin kullanamayan veya statin tedavisi yeterli olmayan hastalar için alternatif oluşturuyor. Önal, ilacın yaklaşık 20 yıl aradan sonra kolesterol tedavisine giren ilk oral, statin dışı ilaç olması nedeniyle önem taşıdığını vurguluyor.
Kaynak metinde belirtildiği gibi, bempedoik asidin damar düz kas hücreleri ve monositler gibi bağışıklık hücreleri üzerindeki etkileri daha önce incelendi; ancak endotel hücrelerinde doğrudan etkisi henüz çalışılmamıştı. Klinik uygulamalarda bempedoik asid genellikle statinlerle birlikte veriliyor ve kombinasyonun kandaki iltihap değerlerini düşürdüğü biliniyor; çalışmanın hücre düzeyinde bunu nasıl gerçekleştirdiğini açıklamayı amaçladığı ifade ediliyor.
Beklenen katkılar ve proje ekibi:
Proje, temel laboratuvar araştırması niteliğinde olup doğrudan tedavi önerisi sunmuyor. Bununla birlikte hücresel mekanizmaların aydınlatılması, gelecekte yapılacak hasta odaklı çalışmalarda kullanılacak hipotez ve protokollerin geliştirilmesine yardımcı olabilir. Önal, araştırmanın amacını "Elde edilecek bilgiler, ileride hastalarla yapılacak araştırmaların tasarımına yol gösterebilir" sözleriyle özetliyor.
Projede Biruni Üniversitesi’nden Dr. Öğr. Üyesi Gökçe Erdemir Cilasun, Dr. Öğr. Üyesi Fatih Can Türk ve Uzman Moleküler Biyolog Zülal Çelik ile İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa’dan Dr. Öğr. Üyesi Merve Alaylıoğlu görev alıyor. Araştırmanın laboratuvar aşamasındaki bulguları, ilaç kombinasyonlarının damar iç yüzeyindeki etkilerini hücresel düzeyde aydınlatmayı hedefliyor.
KOLESTEROL DÜŞÜRÜCÜ ATORVASTATİN İLE BEMPEDOİK ASİDİN BİRLİKTE KULLANIMININ DAMAR HÜCRELERİNDEKİ İLTİHAPLANMA VE HASAR ÜZERİNDEKİ ETKİSİ LABORATUVAR ORTAMINDA ARAŞTIRILACAK. TÜBİTAK DESTEKLİ PROJENİN YÜRÜTÜCÜSÜ DOÇ. DR. BURAK ÖNAL, "BU BİR HASTA ÇALIŞMASI DEĞİL. AMACIMIZ DOĞRUDAN BİR TEDAVİ ÖNERMEK DEĞİL, İLAÇLARIN DAMAR HÜCRELERİNDEKİ ETKİSİNİ ORTAYA KOYMAK. ELDE EDİLECEK BİLGİLER, İLERİDE HASTALARLA YAPILACAK ARAŞTIRMALARIN TASARIMINA YOL GÖSTEREBİLİR" DEDİ.
