SPK müdahalesi ve tasfiye süreci:
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, canlı yayında sermaye piyasalarında yaşanan hareketliliğe ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Finansal İstikrar Komitesi toplantısında piyasa gelişmelerinin ele alındığını belirten Şimşek, sıkıntının geniş çaplı bir sistemik riskten değil, kredi ve likidite sorunu yaşayan sınırlı sayıda fondan kaynaklandığını vurguladı. Türkiye genelinde toplam 2 bin 38 fon bulunduğunu, sorunlu fon sayısının ise 131 olduğunu söyledi.
Şimşek, söz konusu fonların 7 portföy yönetim şirketi tarafından işletildiğini ve bu fonların Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından tasfiye sürecine alındığını aktardı. SPK’nın tasfiye kararıyla ilgili kapsamlı bir yol haritası yayımladığını, bazı fonların temerrüde düştüğünü veya yapısal sıkıntı riski taşıdığının tespit edildiğini belirtti.
Serbest fon yapısı ve düzenleme adımları:
Bakan, sorunlu alanın ağırlıklı olarak serbest fon segmentinde olduğunu, bu alanın dünyada da daha esnek regülasyona sahip olduğunu ve Türkiye’ye 2006’da mevzuatla girdiğini hatırlattı. Serbest fonların TEFAS’ta 2019’dan itibaren işlem görmesiyle büyüdüğünü, ancak yaşanan hareketlilik nedeniyle düzenleyici çerçevenin güçlendirildiğini söyledi. Ağustos sonunda dünyadaki uygulamalara kıyasla daha katı kurallar içeren bir rehber yayımlandığını ve piyasanın uyum sağlaması için geçiş süreçleri öngörüldüğünü ifade etti.
Teminat yapısının güçlendirildiğini ve önceki düzenlemelerle desteklendiğini belirten Şimşek, tasfiye sürecinin borsaya baskı oluşturmayacağını; alınan adımların yatırımcı haklarını korumaya yönelik olduğunu vurguladı. Buna göre, fon piyasasının yaklaşık %90’ı sağlıklı işlemeye devam etmektedir; sorunlu fonların toplam fon birikimi içindeki payı ise yaklaşık %10-11 civarındadır.
Banka dışı finans, tasarruf finansman şirketleri ve koruma:
Şimşek, banka dışı finans sektörünün hızlı büyüdüğüne dikkat çekerek tasarruf finansman şirketleri gibi alanlarda bankacılığa yakın, daha katı kurallar gerektiğini belirtti. Sorumlu denetleyici kuruluşların rollerine işaret ederek SPK’nın fon piyasası, BDDK’nın ise banka benzeri alanlar için yetkili olduğunu hatırlattı. Emlak Katılım’ın da katılımcıların haklarını korumaya yönelik süreç başlattığını aktardı.
Katılımevim ve Birevim gibi platformlarda yer alanların profesyonel yatırımcı olmadığını, bu nedenle onlara yönelik korumanın farklı olacağını söyleyen Şimşek, bu alanda TMSF benzeri yapıların ve teminat havuzlarının bulunduğunu ve temmuz ayı sonunda ilgili düzenlemenin yapıldığını belirtti. İlaveten, nitelikli yatırımcı tanımındaki 10 milyon lira sınırının yeniden değerlendirilebileceğini ifade etti.
Makro görünüm: enflasyon, eşel mobil ve bütçe etkileri
Şimşek, küresel ve bölgesel savaşların petrol ve enerji fiyatları üzerinde belirgin baskı oluşturduğunu, petrol fiyatlarının geçen yılki OVP varsayımı olan 65 doların üzerine çıkarak ortalama 90 dolar seviyesine geldiğini söyledi. Merkez Bankası verilerine atıfta bulunarak, savaş olmasaydı enflasyonun yaklaşık 7 puan daha düşük olabileceğini; mevcut oran olan 31,5 yerine yaklaşık 24,5 civarında olabileceğini belirtti.
Eşel mobil uygulaması kapsamında mazot başta olmak üzere sübvansiyon uygulandığını ve bunun yıl sonuna kadar kısmi sübvansiyon şeklinde devam edeceğini söyleyen Şimşek, bu tercih nedeniyle yaklaşık 400 milyar lira gelirden vazgeçildiğini, bunun bütçe dengelerini ve faiz dışı dengeyi etkilediğini aktardı. 2027 OVP’sinde petrol fiyatı varsayımının 76 dolar olarak alındığını, piyasa beklentisinin de yaklaşık 77 dolar civarında olduğunu ifade etti. Petrol fiyatları gerilerse eşel mobil uygulamasına ihtiyaç kalmayacağına dikkat çekti.
Bütçe perspektifinde, 2026 için petrolün ortalama 90 dolar beklendiğini; cari açığın bu yıl %2,6-2,7 civarında gerçekleşmesinin beklendiğini ve program hedefleri doğrultusunda sürdürülebilirliğin büyüme ve dış borç yükü gibi göstergelere bağlı olduğunu belirtti.
Diğer öncelikler ve yatırımcı eğitimi:
Bakan, 2027 bütçesinde savunma harcamalarının %229 artırılacağını ve sosyal konut, sulama, içme suyu, sanayi altyapısı gibi kalemlerin önceliklendirildiğini bildirdi. 750 bin sosyal konut projesine bütçeden destek verilmesi ve sosyal konut bütçesinin %150 artırılması da öne çıkan kararlar arasında yer aldı.
Finansal okuryazarlığa yapılan yatırımlara değinen Şimşek, Sermaye Piyasası Kurulu’nun platformu ve Milli Eğitim Bakanlığı işbirliğiyle milyonlarca kişiye erişilerek finansal okuryazarlık seviyesinin yükseltilmesinin hedeflendiğini vurguladı. Ayrıca SPK, BDDK ve diğer kurumların piyasa bozucu eylemler konusunda gerekli adımları attığını; hukuki sürecin adli mercilerce yürütüleceğini ve yanlış yapanların sonuçlarına katlanacağını söyledi.
Şimşek, nihai değerlendirmede alınan tedbirlerin şu aşamada yeterli olduğunu, likiditenin sağlanmasının kritik rol oynadığını ve piyasalarda genel olarak güvenin korunduğunu belirterek sözlerini tamamladı.
HAZİNE VE MALİYE BAKANI MEHMET ŞİMŞEK, "ÇOK SINIRLI SAYIDA BİR FONDA MAALESEF PİYASA BOZUCU EYLEMLER VAR. BUNA İLİŞKİN GEREKEN YAPILMIŞTIR. 7 PORTFÖY YÖNETİM ŞİRKETİNİN BİR ŞEKİLDE İŞLETTİĞİ 131 FON, SERMAYE PİYASASI KURULU (SPK) TARAFINDAN TASFİYE SÜRECİNE KONULMUŞTUR" DEDİ.
