Semerkant zirvesinde hangi mesajlar öne çıktı:
NUN Eğitim ve Kültür Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Esra Albayrak, Özbekistan'ın Semerkant kentinde düzenlenen 'Çocukların refahına yatırım yapmak' başlıklı dünya zirvesinde konuştu. Albayrak, konuşmasında çocukların iyi oluşunu tehdit eden yeni dönemin dinamiklerini irdelerken, yapay zeka ve dijital mecra etkilerini merkeze aldı.
Albayrak, zirvenin organizasyonunda emeği geçen Özbekistan Ulusal Sosyal Koruma Ajansı Birinci Başkan Yardımcısı Shakhnoza Shavkatovna Mirziyoyeva ve ekibine teşekkür etti ve programın tüm dünya çocuklarına fayda sağlamasını diledi.
Semerkant'ın ilim mirası ve Ali Kuşçu'dan alınan dersler:
Semerkant ve Buhara'dan İstanbul'a uzanan ilim koridorunun medeniyet tarihinde güçlü bir fikir kaynağı olduğunu belirten Albayrak, Uluğ Bey'in öğrencisi Ali Kuşçu'nun bilime yaptığı katkıları örnek gösterdi. Ali Kuşçu'nun dönemin geçerli kabulünü sorgulayarak deney ve gözlemin dünyayı anlamada farklı yaklaşımlara kapı açtığını savundu.
Albayrak, bu tarihsel örnek üzerinden sosyal bilimlerin de apaçık görünen kabulleri sorgulaması gerektiğini vurguladı ve aynı sınıftaki üç çocuğun farklı ihtiyaç ve zarar mekanizmalarına örnek vererek politikaların tekil değil çoğul nedensellikleri dikkate alması gerektiğini söyledi.
Çocuklar, fıtrat ve erken dönemde yatırımın önemi:
Bir sosyal bilimci ve 4 çocuk annesi olarak konuşan Albayrak, gelişim biliminin yeni bulgularına atıfla bebeklerin doğuştan bazı yeteneklerle geldiğini ve geleneksel düşüncede sıkça söylenen 'zihin boş levha' görüşünün geçerliliğinin azaldığını belirtti. Bu bakışın yerinde, toplumun kendi düşünce geleneğinde yer alan fıtrat kavramının önemine dikkat çekti.
Çocuğun bedenen, zihnen, ruhen ve ahlaken iyi oluşunun aile, toplum ve yaratılış gayesiyle kurulan ilişkiyle bütünleştiğini söyleyen Albayrak, bu ilişkilerde yaşanan kopuşların çocukların iyi oluşunu sekteye uğrattığını ifade etti.
Yapay zeka ve ikinci dalga uyarısı:
Albayrak, dijital çağın ilk dalgasında sosyal medyanın gerçek bağları taklit ederek bağımlılık oluşturduğunu, bunun çocukların düşünce, dil ve duygusal gelişimini zayıflattığını belirtti. Şimdi ise ikinci evrede yapay zekânın gündemde olduğunu ve bununla birlikte çocukların güvenliğini yeniden tanımlama gereğinin doğduğunu vurguladı.
Olası koruma yaklaşımlarının yalnızca risklerden saklama anlamına gelmemesi gerektiğini, asıl hedefin çocukları dayanıklı kılmak olduğunu ifade eden Albayrak, bunun için erken dönem yatırımın ve özellikle sistematik düşünce eğitimi'nin şart olduğunu. Çocukların kavramlarla çalışma, karşılaştırma, sınıflandırma, gerekçe gösterme ve doğru soru sorma becerilerini edinmesinin önemine dikkat çekti.
Ali Kuşçu'nun cesaretine çağrı:
Ali Kuşçu'nun 'herkesin apaçık kabul ettiği bir gerçeği sorgulama' cesaretinden örnek alarak, bugün dünyadan da benzer bir tutum beklediklerini söyleyen Albayrak, yapay zekanın 'neyi başardığı', 'kimin diliyle' ve 'kimin verisiyle' işlendiği gibi soruları sormanın önemine işaret etti. Bu sorgulamanın çocukların lehine kararları mümkün kılacağını belirtti.
Albayrak, çocukların doğuştan merak ettiklerini ve 'neden?' sorusunu sorma kabiliyetinin yetişkinler tarafından gölgelendiğini, arzularının bu fıtri merakı korumak olduğunu ifade etti. Gazze, Lübnan ve Myanmar'daki çocukların da bu sorgulamayı beklediğini vurguladı.
Program katılımcıları ve oturum düzeni:
Oturumun moderatörlüğünü Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'nin Çocuklara Yönelik Şiddet Özel Temsilcisi Dr. Najat Maalla M’jid yaptı. Albayrak'ın yanı sıra konuşmacılar arasında Namal Sudarshana (Sri Lanka Kadın ve Çocuk İşleri Bakan Yardımcısı), Najy Benhassine (Dünya Bankası Orta Asya Bölge Direktörü), Sarah El Hairy (Çocukluktan Sorumlu Yüksek Komiseri), Tamara Tutnjevic (World Vision International) ve Ayesha Haroon (Oasis Otizm Vakfı) yer aldı.
Oturumda ayrıca Nijerya Kadın İşleri ve Sosyal Kalkınma Bakanı İmaan Sulaiman İbrahim'in video mesajı gösterildi. Programa BM Genel Kurulu Başkanı Khalilur Rahman, Lübnan Cumhurbaşkanı'nın eşi Nimet Avn, Zimbabve Cumhuriyeti liderinin eşi Auxillia Mnangagwa, Kırgızistan Cumhurbaşkanı'nın eşi Aygül Caparova ve eski Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic'in eşi Tamara Vucic de katılım sağladı.
Albayrak'ın sözleri, Semerkant gibi tarihî bir merkezde tartışmanın getirdiği sembolik ağırlıkla birlikte, çocuk politikalarının teknoloji çağında nasıl yeniden şekillendirileceğine dair somut sorular ve eğitimde yeni öncelikler önerdi.
NUN Eğitim ve Kültür Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Esra Albayrak, "Yapay zeka çağının apaçık sayılan kabullerini sorgulamak ve insanın en çok da lehine kararlar almak cesaretini göstermek zorundayız. Yapay zeka algoritmaları neyi başarıyor? Kimin diliyle, kimin verisiyle düşünüyor? Bunları sormak zorundayız" dedi.
