Seddülbahir Kalesi EMYA 2026 adaylığıyla Avrupa sahnesinde
Seddülbahir Kalesi, Tarihi Gelibolu Yarımadası’nda yapılan restorasyon çalışmaları sonrası açık hava müzesi olarak düzenlenip European Museum of the Year Award (EMYA) 2026 programına aday gösterildi. Kale, Çanakkale Boğazı’nı geçmek isteyen itilaf devletlerinin 3 Kasım 1914’te bombaladığı ve ilk şehitlerin verildiği tarihsel mekân olarak öne çıkıyor.
Restorasyon süreci ve açılış
Tarihi kalenin restorasyon ve çevre düzenlemesi çalışmaları, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı tarafından 2015 yılında başlatıldı. Uzun süre harap durumda kalan yapı, sürdürülen onarım çalışmaları ve koruma uygulamalarıyla ayağa kaldırıldı. Kale, 18 Mart Şehitleri Anma Günü ve Çanakkale Deniz Zaferi’nin 108’inci yıldönümünde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından ziyarete açıldı.
Müze amaçlı düzenleme ve sergilenen eserler
Seddülbahir Kalesi Müzesi'nde ziyaretçilere kalenin 17. yüzyıldan bugüne uzanan tarihi anlatılıyor. Ziyaretçiler, kalede yaşamış ilk şehitlerin kabristanını görebiliyor; 1915 Çanakkale Savaşları’na ilişkin belge, savaş malzemesi ve buluntuları inceleyebiliyor.
Restorasyon ve kazı çalışmaları sırasında bulunan eserler arasında Osmanlı asker künyeleri, Fransız cep saati, Osmanlı el bombası, Krupp topu namlu temizleme harbisi, Fransız ve Senegal asker palaları, Osmanlı mavzer süngüleri, süngü kınları, palaska barutluğu, Osmanlı, Fransız ve Avustralya asker üniforması kol düğmeleri, mermiler ve Fransız mühimmat sandığı yer alıyor. Bu buluntular kale sergilemesinde savaşın izlerini somut olarak aktarıyor.
EMYA adaylığına ilişkin değerlendirme
Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir, Seddülbahir Kalesi’nin EMYA 2026 adaylığını değerlendirirken, projenin bölgedeki tarihi mekânları modern bir bakışla korunarak ziyaretçilere açma hedefinin altını çizdi. Kaşdemir açıklamasında şunları söyledi:
İsmail Kaşdemir: 'Çanakkale Tarihi Alan’da bulunan Seddülbahir Kalesi, Avrupa’da yılın en iyi müzesi ödülüne aday oldu. Kültür ve Turizm Bakanımız Sayın Mehmet Nuri Ersoy’un da duyurduğu gibi, Haziran ayında İspanya’da yapılacak olan yarışmanın sonucunda Seddülbahir Kalesi’nin Avrupa’da yılın en iyi müzesi ödülünü alacağını düşünüyoruz. Tarihi Alan Başkanlığı olarak çok heyecanlıyız, çok da iddialıyız.'
Kaşdemir, restorasyon sonrası kalenin kısa sürede ziyaretçi çektiğini ve iç teşhirinin özgün düzenlemelerle yapıldığını belirterek, adaylığın bu çalışmaların uluslararası alanda tanınması anlamına geldiğini vurguladı.
Tarih, mimari ve konum
Seddülbahir Kalesi, 17. yüzyılda IV. Mehmet’in annesi Hatice Turhan Sultan tarafından yaptırılmış bir yapı olup, Gelibolu Yarımadası’nın en güney ucunda, Eceabat ilçesine bağlı Seddülbahir Köyü’nde yer alıyor. Yaklaşık 22 bin metrekarelik alana yayılan kale, 'Seddü’l-bahr' yani 'denizin seddi' anlamına geliyor.
Kale, topografik yapısından dolayı asimetrik ve düzensiz plana sahip; dört köşesinde birer, kuzeybatı köşesinde ise bir olmak üzere toplam 5 burcu bulunuyor. Bu burçlar sur duvarlarıyla birbirine bağlanmış ve güneydoğudan kuzeybatıya doğru üç kademeli sur ile hisar peçe oluşturulmuştur. Seddülbahir aynı zamanda Osmanlı tarihinde bir kadın tarafından yaptırılan ilk askeri yapı olma özelliğini taşıyor.
Kale ve Çanakkale Savaşları bağlamı
Seddülbahir, Çanakkale Boğazı’nın güvenliğinde önemli bir rol oynadı; 109 yıl önce 'yedi düvel' ile yapılan mücadelede Mehmetçiğin direnişiyle 'gazi' unvanı alan mekanlardan biri oldu. Günümüzde kale, hem tarihi derinliği hem de savaşın somut izlerini taşıyan sergilemesiyle ziyaretçilere dönemin atmosferini aktarıyor.
Çanakkale Savaşları'nın Gazi Kalesi Seddülbahir Kalesi Avrupa'nın en prestijli ödülü EMYA 2026'ya aday
