SAÜ’lü Uzman: Yapay Zeka ile Kurulan Duygusal Bağlar Muhakemeyi Zayıflatıyor
Sakarya Üniversitesi (SAÜ) Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Elif Yöyen, yapay zekayla kurulan duygusal ilişkilerin bireylerin problem çözme ve muhakeme yeteneklerini zayıflatabileceği konusunda uyarıda bulundu. Yöyen, yapay zekanın sosyal izolasyonu derinleştirdiğini ve bilinçsiz kullanımın özellikle gençler üzerinde ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirtti.
Uzmanın uyarısı: Muhakeme ve problem çözme yeteneğinin körelmesi
Yöyen, değişen toplumsal yapıyla insanların yalnızlığa daha az tahammül eder hale geldiğini, bu durumun da çözüm arayışlarını yapay zekaya yönlendirdiğini söyledi. Yöyen'in ifadeleri özetle şöyle:
'İnsan beyni sosyal bir varlıktır. İnsanlar bu sosyalleşme ihtiyaçlarını yapay zekayla sohbet ederek gidermeye çalışıyorlar ve oradan aldıkları küçük tavsiyelerle de hayatlarına yön vermeye çalışıyorlar. Fakat bu tavsiyeler aslında kişilerin kendi gerçekte küçük de olsa sorunlarında, problem çözebilme becerilerini azaltıyor.'
Yöyen, yapay zekanın 'masum' görünse bile insanın düşünme ve muhakeme süreçlerini bloke ettiğini ve bunun uzun vadede bireyleri robotik davranışlara itebileceğini vurguladı.
Gençler, sosyal izolasyon ve ailelerin rolü
Doç. Dr. Yöyen, kendini rahat ifade edemeyen ve toplumda yer bulmakta zorlanan gençlerin yapay zekayı arkadaş gibi gördüğünü ifade ederek, bu durumun aileler ve yakın çevre tarafından izlenmesi gerektiğini söyledi. Yöyen'e göre yapay zekayla sık sohbet eden gençler, aile ve sosyal ilişkilerinde geri çekilme eğilimi gösteriyor:
'Öyle görünüyor ki yapay zekayla sohbet eden gençler daha sosyal ve ailesel ilişkileri anlamında kendini geri çekmiş. Daha sosyal anlamda izolasyonuna kendini sürüklemiş, yalnızlaşmış çocuklar. Aileler ya da onların çevresinde bulunanların buna biraz dikkat etmesi gerekiyor.'
Terapi ve yapay zekanın sınırları
Yöyen, terapi uygulamalarının uzman eşliğinde yapılması gerektiğini belirterek, 'Kendi kendine terapi diye bir şey yok' ifadesini kullandı. Terapi süreçlerinin belirli teknik ve geri bildirim mekanizmaları içerdiğini, bu nedenle yapay zeka üzerinden tek başına yürütülen yönlendirmelerin yetersiz ve potansiyel olarak zararlı olabileceğini kaydetti.
'Terapi bir başka kişi tarafından size uygulanabilen bir hizmettir' ve 'Terapi uzman eşliğinde yürütülmelidir.'
Yöyen ayrıca yapay zeka algoritmalarının kullanıcı tarafından verilen bilgilerle şekillendiğini hatırlatarak, yanlış veya eksik ifade edilen bilgiler sonucunda alınan geri bildirimlerin depresyonu derinleştirebileceği ve ciddi yönlendirmelere yol açabileceği uyarısında bulundu: '...kendini doğru ifade edemediğinde yapay zekadan alacağı geri bildirimle depresyon derinleşebilir. "Artık gerçekten hiçbir çıkar yol bulamıyorum" diyerek insanları intihara sürükleyebilir.'
Sonuç ve öneriler
Doç. Dr. Yöyen'in değerlendirmesi, yapay zekanın sosyal ihtiyaçları kısmen karşılayabilse de, kullanımında bilinç ve uzman gözetiminin önemini ortaya koyuyor. Ailelerin ve yakın çevrenin gençlerin çevrimiçi etkileşimlerini takip etmesi, ruh sağlığı gerektiren durumlarda profesyonel desteğin araması gerektiği önerisi öne çıkıyor. Uzman gözetimi olmadan yapılan yönlendirmelerin hem bireyin muhakeme yeteneğini zayıflatabileceği hem de riskli psikolojik sonuçlara yol açabileceği vurgulanmalıdır.
UZMANLAR, YAPAY ZEKANIN İNSAN BEYNİNİ BLOKE EDEREK MUHAKEME YETENEĞİNİ ZAYIFLATTIĞI VE YANLIŞ YÖNLENDİRMELERLE BİREYLERİ İNTİHARA KADAR SÜRÜKLEYEBİLECEĞİ UYARISINDA BULUNDU.
