Safranbolu'nun mirası ve güncel tablo:
UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Safranbolu'nun 230 yıllık Demirciler Çarşısı, tarihi dokusunu koruyarak üretime devam ediyor. Ancak çırak yetişmemesi ve genç kuşağın ilgi göstermemesi, mesleğin sürekliliğini tehdit ediyor; bugün çarşıda yalnızca dört usta aktif olarak çalışıyor.
Tarihten günümüze çarşının rolü:
Sadrazam İzzet Mehmet Paşa tarafından 1796 yılında Akçasu Deresi'nin iki yakasına kurulan çarşı, geçmişte balta, kazma, tırmık ve kürek gibi tarım aletlerinden kapı kilitleri ve tokmaklara kadar geniş bir ürün yelpazesi üreten bir merkezdi. Zaman içinde birçok arasta esas işlevini kaybedip hediyelik eşya dükkanına dönüşürken, Demirciler Çarşısı kuruluş amacını koruyan nadir örneklerden biri olarak öne çıktı.
UNESCO tescilli kilit ustası Hüseyin Özdemir, restorasyon çalışmalarında geleneksel demir işçiliğine yeniden ihtiyaç duyulduğunu, kapı kilitleri, kulplar ve menteşelerin geçmiştekine benzer tekniklerle üretildiğini vurguluyor. Özdemir, ustaların kuşaktan kuşağa aktarılan bilgiyle çalıştığını belirtiyor.
Mesleğin bugünü ve genç ustalar:
Fabrika üretiminin yaygınlaşması ve teknolojinin değişmesi, el işçiliğinin azaltılmasına yol açtı; çarşıdaki tarihi dükkanların bir kısmı hediyelik eşya satışına yöneldi. Bu tablonun en somut sonucu, ustaların azalması ve çırak bulunamaması oldu. Ustalar arasında dile getirilen kaygıların özeti: 'sıcak demirin geleceği soğuk oldu.'
Çarşının en genç ustası Cihan Ünal (30), 15 yaşından beri bu mesleğin içinde olduğunu ve Türkiye'deki en genç kilit ustalarından biri olduğunu ifade ediyor. Ünal, çarşıda kalan ustuların çoğunun 50-60 yaşlarında olduğunu, dolayısıyla mesleğin devamı için yeni çıraklara ihtiyaç bulunduğunu aktarıyor.
Cihan Ünal'ın çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından takdir edilerek kendisine somut olmayan kültürel miras taşıyıcısı kartı verildi.
Endişeler ve beklentiler:
Ustalar, Demirciler Çarşısı'nın kuruluş amacına uygun şekilde bir demirci çarşısı olarak yaşamaya devam etmesini istiyor. Bu hedefin gerçekleşmesi için çırak yetiştirilmesi, mesleğin ekonomik ve kültürel olarak desteklenmesi gerektiği vurgulanıyor. Aksi halde birçok tarihi dükkânın hediyelik eşyaya dönüşmesi ve el işçiliğinin kaybı sürmeye devam edebilir.
Safranbolu'daki tarihi atölyelerde süren el emeğinin korunması, hem restorasyon işlerine özgün katkı sağlıyor hem de bölgenin somut olmayan kültürel mirasının yaşatılmasına hizmet ediyor; ancak bunun için genç kuşağın mesleğe yönlendirilmesi kilit önemde görülüyor.
230 yıllık Demirciler Çarşısı'nda demirin ateşi sıcak geleceği soğuk
