Reçetesiz spreyler ne kadar güvenli?:
Soğuk algınlığı ve alerji dönemlerinde sık başvurulan dekonjestan içerikli burun spreyleri, kısa süreli rahatlama sağlasa da kontrollü kullanılmadığında kalıcı sorunlara yol açabiliyor. Medicana Sağlık Grubu Kulak Burun Boğaz Bölümü’nden Prof. Dr. Kasım Durmuş, bu spreylerin 5 günden uzun kullanımının mukoza yapısını bozarak geri tepme (rebound) etkisi oluşturduğunu ve sürecin bazen cerrahi müdahaleye kadar uzayabildiğini vurguluyor.
Geri tepme etkisi kısır döngü oluşturuyor:
Dekonjestan spreyler burun içindeki damarları büzerek hızlı bir açılma sağlar. Ancak 3-5 günden fazla kullanım durumunda mukozadaki reseptörler yorulur, reseptör sayısı azalır ve ilaç eskisi gibi etkili olamaz. İlacın etkisi azaldığında vücut, azalan oksijen etkisini dengelemek için bölgeye daha fazla kan gönderir; damarlar genişler, geçirgenlik artar ve dokuda ödem oluşur. Sonuçta daha şiddetli tıkanıklık ortaya çıkar ve hasta spreyi daha sık kullanma ihtiyacı hisseder. Prof. Dr. Kasım Durmuş bu tabloyu bir kısır döngüye benzeterek, uzun süreli kullanımın sonunda damarların kasılma yeteneğinin kaybolabileceğini ve burun etlerinin kalıcı şekilde büyüyebileceğini belirtiyor.
Fiziksel bağımlılıktan psikolojik panik haline kadar:
Sprey kullanımının artması sadece fiziksel bir sorun yaratmıyor; zamanla psikolojik bağımlılık belirtileri de görülebiliyor. Hastalar gece başucunda sprey bulundurma ihtiyacı duyabiliyor veya sprey yanlarında olmadığında boğulma hissi ve panik atak benzeri tepkiler geliştirebiliyor. Prof. Dr. Kasım Durmuş, bu durumun stresin artmasına ve bunun da burun damarlarında daha fazla genişlemeye yol açarak tıkanıklığı ağırlaştırdığına dikkat çekiyor.
Tedavi sürecinde uzmanlar genellikle spreyin aniden kesilmemesi, kullanımın kademeli olarak azaltılması yöntemini uyguluyor. Geçiş tedavisinde bağımlılık yapmayan kortizonlu spreyler, antihistaminikler ve hipertonik burun yıkama solüsyonları tercih ediliyor; amaç mukozayı onarıp sprey bağlantısını kırmak.
Medikal tedaviye yanıt vermeyen veya mukoza yapısı tamamen bozulmuş vakalarda ise cerrahi seçenekler gündeme geliyor. Prof. Dr. Kasım Durmuş, eğer medikal tedavinin başlamasından sonra 4 hafta içinde burun etleri normale dönmüyorsa cerrahi değerlendirme gerektiğini belirtiyor.
Uzmanlar, bu ilaçların reçetesiz ve hekim kontrolü dışında kullanılmaması gerektiğini, şikayetlerin uzun sürmesi durumunda vakit kaybetmeden Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulmasını öneriyor. Kısa vadeli rahatlama sağlasa da, spreylerin bilinçsiz kullanımı uzun vadede daha ağır tedavilere ihtiyaç doğurabilir.
MEDİCANA SAĞLIK GRUBU KULAK BURUN BOĞAZ BÖLÜMÜ’NDEN PROF. DR. KASIM DURMUŞ
