Kanser tedavisinde hedefe yönelik ve kişiselleştirilmiş yaklaşımlar öne çıkıyor
Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı ve Radyasyon Onkolojisi Uzmanı Prof. Dr. Esra Kaytan Sağlam, kanser tedavisinde son yıllarda kaydedilen bilimsel ilerlemelerin hastalara daha kişiselleştirilmiş ve etkili seçenekler sunduğunu ifade etti. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl yaklaşık 20 milyon yeni kanser vakası görülürken, Türkiye'de de yılda 200 binden fazla yeni tanı konduğunu hatırlatan Kaytan Sağlam, erken tanı ve doğru tedavi planlamasının hayati önem taşıdığına dikkat çekti.
Hedefe yönelik tedaviler tümörün biyolojisini hedefliyor
Kaytan Sağlam, klasik tedavi yöntemlerinin yanı sıra geliştirilen hedefe yönelik yaklaşımların tümör hücrelerinin moleküler mekanizmalarını hedeflediğini belirtti. "Hedefe yönelik tedaviler kanser hücrelerinin büyümesini sağlayan belirli moleküler mekanizmalar üzerinde etkili olurken spesifik olarak tümör hücrelerini yok edebiliyor," diyen Kaytan Sağlam, patoloji ve genetik uzmanlarının desteğiyle moleküler düzeyde hedef tespit edilerek ilgili molekülün bloke edilmesinin hastalığın hızla kontrolünü sağlayabildiğini vurguladı.
Kişiye özel tedavi dönemi güçleniyor
Onkolojide artık tedavi planlarının hastaların genetik ve moleküler profillerine göre şekillendiğini aktaran Kaytan Sağlam, "Her kanser aynı değildir. Aynı organda ortaya çıkan kanserlerde bile tümörün genetik yapısı farklı olabilir" ifadelerini kullandı. Moleküler analizler ve biyobelirteçlerle hangi hastanın hangi tedaviden daha fazla fayda göreceğinin belirlenebilmesinin, tedavi başarısını artırırken gereksiz tedavilerin önüne geçebildiğini söyledi.
Radyoterapi ile kombine tedaviler başarıyı artırabiliyor
Kaytan Sağlam, hedefe yönelik tedavilerin radyoterapi ve diğer tedavi yöntemleriyle kombinasyonunun sıkça uygulandığını belirterek multidisipliner yaklaşımın önemini vurguladı. "Cerrahi, radyoterapi, kemoterapi, immünoterapi ve hedefe yönelik tedavilerin uygun kombinasyonları hastaya özel olarak planlanıyor," dedi. Erken evrelerde cerrahi ve radyoterapinin ya da kemoterapi/hedefli tedaviler ile radyoterapinin ortak uygulamalarının uzun sağkalımlar ve kür oranları sağladığını belirtti.
İleri evre ve metastatik hastalıklarda ise tümör konseyleri çerçevesinde kemo-immünoterapiler ile birlikte stereotaktik vücut radyoterapisi kullanılarak dirençli odakların ablatif dozlarda hedeflenebildiğini, böylece etkili immünoterapi veya hedefli tedavilerin sürdürülmesinin mümkün hale geldiğini aktardı. Ayrıca radyoterapi teknolojilerindeki ilerlemeler sayesinde görüntü kılavuzluğunda tümör odaklarının daha net görülebildiğini ve metastatik odaklara daha etkili tedavi uygulanabildiğini söyledi. Kaytan Sağlam, tedavi sürelerinin kısalmasının (örneğin 5-6 haftaya uzayan rejimlerin daha kısa sürelere inmesi) hasta uyumunu artırdığını ve erken-geç dönem izlemlerinde yan etki profilinin tolerabl kaldığını belirtti.
Erken tanı ve düzenli kontroller hayati önemde
Kaytan Sağlam, kanserle mücadelede erken tanının önemine dikkat çekerek düzenli sağlık kontrollerinin ihmal edilmemesi gerektiğini söyledi: "Kanser birçok türde erken evrede yakalandığında tedavi şansı oldukça yüksektir." Özellikle risk grubundaki bireylerin tarama programlarına katılması ve olağan dışı belirtileri önemsemesi gerektiğini vurguladı.
Tarama programları ve aşılar kritik rol oynuyor
Meme kanseri taramalarının yaygınlaşmasıyla vakaların büyük bölümünün erken evrede yakalandığını belirten Kaytan Sağlam, "Meme kanseri vakalarının yüzde 75’i erken evrede görülmektedir" dedi ve aynı hassasiyetin prostat gibi diğer kanser türlerinde de gösterilmesinin önemine değindi. Türkiye'de uygulanan tarama programları kapsamında endoskopi ve kolonoskopi uygulamalarının bulunduğunu, 45-50 yaş ve üzerindeki şikayeti olmayan bireylerin bu tetkikleri yaptırmasının barsak tümörlerini erken yakalayarak tedavi şansını artırdığını aktardı.
HPV aşısı yaygınlaşmalı
HPV aşısının önemine vurgu yapan Kaytan Sağlam, "Dünyada 160 ülkede günümüzde HPV aşıları ve aktif tarama programları etkin olarak yapılmaktadır" dedi. Türkiye'de aşı karşıtlığı ve ekonomik nedenlerle aşılanma oranlarının düşük olduğunu, tıp fakültesi öğrencileri arasında yapılan bir değerlendirmede aşılanma oranının yaklaşık yüzde 5 gibi çok düşük bulunduğunu belirtti. Kaytan Sağlam, "Sadece kız çocukların -kadınların aşılanması yüzde 90’lara ulaşmalı ki bu hastalık ortadan kaldırılabilsin. Eğer erkek ve kadınlar birlikte aşılanabilirse yüzde 60 bireyin aşılanması da epidemiyolojik olarak başarıyı birlikte getirecektir" diyerek her iki cinsin aşılanmasının önemini vurguladı.
Sağlıklı yaşam alışkanlıkları riski azaltıyor
Genetik yatkınlığın tamamen ortadan kaldırılamayacağını ancak yaşam tarzı değişiklikleriyle riskin önemli ölçüde azaltılabileceğini belirten Kaytan Sağlam, beslenme düzeni, düzenli egzersiz, sigaradan uzak durma, rutin kontroller ve aşılanma gibi önlemlerle kanserin yaşamı kısaltan bir hastalık olmaktan çıkarılabileceğini ve daha uzun sağkalım süreleri sağlanabileceğini ifade etti.
Sonuç olarak, Prof. Dr. Esra Kaytan Sağlam'ın değerlendirmesi, kanser tedavisinde moleküler hedefleme, kişiye özel planlama, multidisipliner yaklaşımlar, etkin tarama programları ve aşılamanın birlikte ele alınmasının tedavi başarısını ve sağkalımı artırdığı yönünde.
BİRUNİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DEKANI VE RADYASYON ONKOLOJİSİ UZMANI PROF. DR. ESRA KAYTAN SAĞLAM
