Okul yılı öncesi aşı uyarısı: eksikler tamamlanmalı
Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Şenay Pir Zengi, okulların açılmasıyla birlikte artan kalabalık ve kapalı ortamların bulaşıcı hastalıkların yayılması açısından risk oluşturduğunu belirtiyor. Eylül ayıyla birlikte öğrenciler sınıfları, servisleri, yemekhaneleri ve yurt odalarını paylaşmaya başlayacak; bu durum özellikle solunum yoluyla bulaşan enfeksiyonların yayılma olasılığını artırıyor.
okul ve yurt ortamlarında öne çıkan enfeksiyonlar:
Dr. Pir Zengi, okul dönemi başında dikkat edilmesi gereken hastalıkları şu şekilde sıralıyor: influenza, COVID-19, RSV, adenovirüs ve rinovirüs gibi solunum yolu enfeksiyonları ile boğmaca, kızamık, kızamıkçık, kabakulak ve suçiçeği. Ayrıca A grubu beta hemolitik streptokok enfeksiyonları, pnömokok ve meningokok hastalıkları önem taşıyor; kalabalık yurt ortamlarında tüberküloz riski de göz önünde bulundurulmalı. Toplu yaşam ve beslenme alanlarında hepatit A, rota ve norovirüs kaynaklı gastroenteritler ile salmonella gibi besin kaynaklı enfeksiyonlar, doğrudan temasla yayılan baş biti, uyuz, impetigo, mantar enfeksiyonları, bulaşıcı konjonktivit ve el-ayak-ağız hastalığı görülebilir.
korunma önlemleri ve hijyenin rolü:
Korunmada temel önlem olarak el hijyeni, uygun havalandırma ve hasta çocukların okula gönderilmemesi öne çıkıyor. Pir Zengi'nin önerileri arasında şunlar yer alıyor: ellerin su ve sabunla en az 20 saniye yıkanması; su yoksa alkol bazlı el antiseptiği kullanılması; öksürme ve hapşırma sırasında mendil veya dirsek içinin tercih edilmesi; sınıf ve yurt odalarının düzenli havalandırılması; ateşli çocukların ateşsiz kalana kadar okula gönderilmemesi; havlu, tarak, matara gibi kişisel eşyaların paylaşılmaması; okul ve yurtlarda güvenli su, gıda hijyeni ve el yıkama imkanlarına dikkat edilmesi. Ayrıca yeterli uyku, dengeli beslenme ve sigara dumanından uzak bir ortam sağlanması gibi genel önlemler vurgulanıyor. Pir Zengi, bu önlemlerin değerli olduğunu ancak hiçbirinin aşıyla sağlanan özgül korumanın yerini tutmadığını ekliyor.
aşı takvimi ve hangi aşılar gözden geçirilmeli:
Türkiye’nin Genişletilmiş Bağışıklama Programı kapsamında uygulanan aşılar; tüberküloz, hepatit B ve A, difteri, tetanoz, boğmaca, çocuk felci, Hib, pnömokok, kızamık, kızamıkçık, kabakulak ve suçiçeğine karşı koruma sağlıyor. Pir Zengi, takvimde gecikmiş aşıların çocuk büyüdükçe göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguluyor: eksik kalan hemen her aşı, uygun yakalama şemasıyla tamamlanabilir ve okul kaydı dönemi aile hekimiyle aşı kartını gözden geçirmek için doğal bir fırsat oluşturuyor.
Özellikle kontrol edilmesi önerilen aşılar arasında 4–6 yaş rapel dozları, ergenlikte Td (tetanoz-difteri) pekiştirmesi ve eksik KKK (kızamık-kabakulak-kızamıkçık) dozları yer alıyor. Dünya ve bölge çapındaki kızamık salgınları nedeniyle iki doz KKK aşısının tamamlanması önemli. Hepatit A aşısının iki doz halinde tamamlanması gerektiği, daha önce aşılanmamış büyük çocuk, ergen ve erişkinlerde de aşıya başlanabileceği; ikinci doz gecikse dahi şemaya baştan başlanmaması gerektiği belirtiliyor.
Mevsimsel grip aşısı 6 aylıktan itibaren uygulanabiliyor ve her yıl yenilenmesi gerekiyor; koruyucu etkinin yaklaşık iki hafta sonra başladığı ifade ediliyor. İlk kez grip aşısı olacak 6 ay–8 yaş arasındaki çocuklarda en az dört hafta arayla iki doz gerekliliğine dikkat çekiliyor.
Meningokok aşıları ulusal takvimde yer almıyor; özellikle kalabalık yurt ortamlarında yaşayacak gençler ve belirli risk gruplarında hekim değerlendirmesiyle karar verilmesi öneriliyor. HPV aşısı ise rahim ağzı kanseri başta olmak üzere bazı kanser türlerine karşı koruma sağlıyor; uygulama 9–14 yaş arasında iki doz, 15 yaş ve sonrasında üç doz şeklinde yapılıyor ve cinsel temas öncesinde uygulamanın en yüksek etkinliği sağladığı vurgulanıyor.
Farklı aşıların aynı seansta uygulanabileceği, bu durumun aşının etkinliğini azaltmadığı belirtiliyor. Ayrıca ateşsiz, basit soğuk algınlığı gibi hafif enfeksiyonların çoğu durumda aşıyı ertelemek için gerekçe olmadığı ifade ediliyor. Aşılarla ilgili tereddütlerin giderilmesinde sosyal medya yerine çocuk hekimi ve aile sağlığı merkezlerinin güvenilir bilgi kaynakları olarak değerlendirilmesi gerektiği uyarısı yapılıyor.
Sonuç olarak, okullar açılmadan önce tüm çocukların aşı kartının aile hekimiyle birlikte gözden geçirilmesi ve eksik aşıların uygun yakalama şemasıyla tamamlanması çağrısı yapılıyor.
ATLAS ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI ANABİLİM DALI DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞENAY PİR ZENGİ
