Nesimi'ye Ait Daha Önce Bilinmeyen Gazeller Munzur Üniversitesi'ndeki Lazarist Defterinde Ortaya Çıktı
Munzur Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. İlyas Kayaokay tarafından incelenen, menşei Şam'daki Fransız Lazarist Koleji olarak belirlenen özel bir yazma defterde, 14. yüzyıl mutasavvıf şairi Nesimi'ye ait daha önce yayımlanmamış şiirler tespit edildi.
Keşif ve metin analizi
Kayaokay'ın şahsi kütüphanesinde bulunan ve müstensihi meçhul olan defterin, 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başlarında istinsah edildiği değerlendirilmiştir. Defterde kaydedilmiş toplam 172 gazel, Türkiye ve Azerbaycan sahasında yayımlanan ulaşılabilen tüm Türkçe Nesimi Divanı neşirleri ve şiir mecmuaları ile karşılaştırıldı.
Karşılaştırmalı inceleme sonucunda, Hüseyin Ayan tarafından hazırlanan Türkçe Divan neşrinde yer almayan 23 şiir belirlendi; bunlardan 17'sinin Azerbaycan'da yayımlanan divan neşirleri veya çeşitli mecmualarda kaydı bulunduğu tespit edildi. Bunun yanında, 6 gazelin ne Türkiye'de ne de Azerbaycan'da yayımlanan herhangi bir divan neşrinde veya şiir mecmuasında kayıtlı olmadığı, ilk kez bu defter aracılığıyla tespit edildiği bildirildi.
Yazmanın menşei ve önemi
Kayaokay, yazmanın bir Lazarist misyoner koleji defterinde kayıtlı olmasının, Osmanlı coğrafyasında faaliyet gösteren misyoner kurumların edebî ve kültürel metinlere ilgisini gösterme bakımından önem taşıdığını vurguladı. Yazmanın mürekkebi, kapağı ve özellikleri nedeniyle nadir ve özel bir nüsha olduğu belirtildi.
Ayrıca, yazmanın tertip düzeni, manzumelerin harfinden kafiye harfine kadar içeriği ve metnin tam olarak sona ermemesi sebepleriyle bunun bir müntehabat (seçme) olmadığı; nüshanın en az iki cildi daha bulunduğu ve kayıp ciltlerde başka manzumelerin olması ihtimalinin kuvvetli olduğu ifade edildi.
Metodoloji ve sonraki adımlar
Doç. Dr. Kayaokay, Nesimi'nin divanının tüm nüshalarının ve şiir mecmualarının dikkate alınarak tenkidli metninin yeniden kurulmasının elzem olduğunu belirtti. Bulunan Lazarist nüshasının, divanın metinsel sorunlarının çözümüne katkı sağlayacağı ve bu nüsha hakkında detayların bu yıl akademik bir makale hâlinde ilim dünyasına duyurulacağı açıklandı.
Bağlam: Nesimi ve metin sorunları
Nesimi'nin 14. yüzyıl sonu ile 15. yüzyılın ilk yarısında yaşadığı tahmin edilmekte; Hurufilik inancına mensup oluşu ve bunun sonucu olarak maruz kaldığı resmi ve dini baskılar nedeniyle divan nüshalarının her zaman problemli bir yapı arz ettiği hatırlatıldı. Kayaokay, bu bağlamda Lazarist defterinin hem metin tarihi hem de kültürel etkileşimler bakımından ayrı bir değer taşıdığını söyledi.
Önemli not: Keşif, yazmanın menşei, içerik karşılaştırmaları ve metne ilişkin değerlendirmeler Doç. Dr. İlyas Kayaokay'ın yaptığı detaylı incelemelere dayanmaktadır ve çalışmanın ayrıntıları yayınlandığında akademik camiada daha geniş tartışmaya açılacaktır.
MUNZUR ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ DOÇ. DR. İLYAS KAYAOKAY’IN ŞAHSÎ KÜTÜPHANESİNDE YER ALAN VE ŞAM’DAKİ FRANSIZ LAZARİST KOLEJİ’NE AİT OLDUĞU BELİRLENEN ÖZEL BİR DEFTERDE, 14. YÜZYILIN BÜYÜK MUTASAVVIF ŞAİRİ SEYYİD NESÎMÎ’YE AİT BUGÜNE KADAR BİLİNMEYEN ŞİİRLER TESPİT EDİLDİ.
