Milas kıyılarında bilimsel yöntemle deniz çayırı rehabilitasyonunda yüzde 90 başarı
Muğla'nın Milas ilçesi kıyılarında yürütülen Posidonia oceanica (deniz çayırı) Koruma ve Rehabilitasyonu Projesi'nin üç yılı aşkın saha çalışması sonuç verdi. Projede transplantasyon ve implantasyon yöntemleri kullanılarak yaklaşık 8 hektarlık sahada yapılan uygulamalarda yüksek yaşam başarısı elde edildi. Elde edilen veriler, Akdeniz kıyılarında benzer rehabilitasyon girişimlerine örnek oluşturabilecek bilimsel bir temel sunuyor.
Projenin kapsamı ve paydaşlar:
Proje, Yeniköy Kemerköy Enerji tarafından finanse edildi ve Muğla İl Tarım ve Orman Müdürlüğü himayesinde, Tarım ve Orman Bakanlığı koordinasyonunda Doğu Akdeniz Üniversitesi ile işbirliği içinde yürütüldü. Kemerköy Sosyal Tesisleri'nde düzenlenen basın toplantısında 2023'te başlayan çalışmaların 6. ara izleme raporu paylaşıldı. Çalışmalar, deniz çayırlarının korunması, zarar görmüş alanların yeniden kazanılması ve Akdeniz ölçeğinde uygulanabilir bilimsel rehabilitasyon yöntemlerinin geliştirilmesi hedefleriyle çeşitli derinliklerde saha uygulamalarını içerdi.
Proje sahasında iki ana uygulama yöntemi izlenerek hem doğal parçaların taşınması hem de fide dikimi gerçekleştirildi. İzleme sürecinde hem taşınan öbeklerin hem de dikilen fidelerin gelişimi düzenli olarak takip edildi ve ölçümlerle belirlendi.
Uygulanan yöntemler ve çalışma bulguları:
Transplantasyon yöntemiyle doğal ortamından özenle alınan Posidonia parçacıkları, mat kısmı ve matın altındaki kısımlar korunarak yeni alanlara aktarıldı; implantasyon uygulamasında ise matsız, köklü kısımlar kullanıldı. Bu farklı yaklaşımlar, değişik derinlik ve ortam koşullarında deneysel olarak uygulandı ve literatürdeki bilgilerle harmanlanarak geniş kapsamlı bir bilimsel deney gerçekleştirildi.
Doğu Akdeniz Üniversitesi öğretim üyelerinin yürüttüğü düzenli izleme sonucunda, taşınan 200'den fazla deniz çayırı öbeğinin yüzde 90'ından fazlası sağlıklı bir şekilde hayatta kaldı. Aynı alana dikilen 1.300 fide için kaydedilen başarı oranı ise yaklaşık yüzde 70 olarak tespit edildi. Bu veriler, uygulanan rehabilitasyon tekniklerinin saha koşullarında etkili olduğunu gösteriyor.
Projenin önemi ve ileriye dönük hedefler:
Proje yetkilileri, elde edilen sonuçların Akdeniz genelinde rehber niteliğinde olduğunu vurguladı. Muğla İl Tarım ve Orman Müdürü Seyfettin Baydar, çalışmanın özellikle tehdit altındaki çayırların yeniden rehabilitasyonu ve yaygınlaştırılması açısından önemine dikkat çekti ve üç yılın sonunda elde edilen başarıyı kıymetli bulduklarını belirtti. Baydar, deniz çayırlarının su ürünleri için yaşam ve üreme alanı olduğu, kıyıları erozyona karşı koruduğu, su kalitesine katkı sağladığı ve yüksek karbon depolama kapasitesiyle mavi karbon açısından kritik önemde olduğunu hatırlattı.
Yeniköy Kemerköy Enerji Genel Müdürü Ahmet Eyidoğan, projenin kamu, üniversite ve özel sektör işbirliğiyle yürütüldüğünü ve sahadan elde edilen akademik verilerle başarının teyit edildiğini vurguladı. Şirket yetkilileri, projenin sürdürülebilirliğini sağlama ve benzer uygulamaları yaygınlaştırma niyetinde olduklarını açıkladı.
Doç. Dr. Burak Ali Çiçek, projenin Türkiye'de deniz çayırlarının rehabilitasyonuna yönelik uygulanabilir yöntemler geliştirdiğini söyledi. Çiçek, farklı deneysel uygulamalarla matsız ve matlı parçaların transferi, yapının korunarak taşınması ve hafif manipülasyonların etkilerinin test edildiğini belirtti. Ayrıca çekirdekten üretim ve tohumdan fide yetiştirme gibi ileriye dönük uygulamaların da izlendiğini ifade etti; üç yıllık dönemde tohumlanma gözlemlenememiş olsa da bu sürecin takip edileceğini aktardı.
Proje sonuçları, Akdeniz kıyılarında deniz çayırlarının korunması ve rehabilitasyonu alanında hem saha uygulamalarına dayanan güçlü bir örnek teşkil ediyor hem de bilimsel izleme ile elde edilen verilerin gelecekteki restorasyon çalışmalarına kaynak oluşturma potansiyelini gösteriyor. İlerleyen dönemlerde aynı yöntemlerin farklı bölge koşullarında uygulanarak replicasyonunun yapılması, çalışma çıktılarının yaygınlaştırılmasını sağlayacak.
Öne çıkan rakamlar: taşınan 200'ün üzerindeki öbeğin %90'ı üzerinde yaşama başarısı; dikilen 1.300 fidenin yaklaşık %70'i hayatta kaldı. Bu sonuçlar, proje alanında uygulanan yöntemlerin saha ölçeğinde etkinliğinin somut göstergeleri olarak kayda geçti.
YENİKÖY KEMERKÖY ENERJİ GENEL MÜDÜRÜ AHMET EYİDOĞAN, MUĞLA İL TARIM VE ORMAN MÜDÜRÜ SEYFETTİN BAYDAR, DOĞU AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYESİ DOÇ. DR. BURAK ALİ ÇİÇEK VE YENİKÖY KEMERKÖY ENERJİ GENEL MÜDÜR YARDIMCISI BURAK IŞIK
