Medipol'de 'Tarih Konuşmaları' başladı
İstanbul Medipol Üniversitesi Tarih Bölümü tarafından düzenlenen "Tarih Konuşmaları" serisi, modern dünya tarihi ve küresel İslam düşüncesi alanında uluslararası tanınırlığa sahip Prof. Dr. Cemil Aydın’ın konferansıyla açıldı. Etkinlik, İstanbul’da devam eden World Decolonization Forum ile paralel entelektüel bir zeminde tartışmaların yoğunlaştığı bir dönemde gerçekleşti.
Konferansın ana teması ve konuşmacı
Harvard Üniversitesi’nde doktorasını yapan ve küresel entelektüel tarih çalışmalarında tanınan Prof. Dr. Cemil Aydın, "Adalet, Hürriyet ve Medeniyet: Modern Asya, Afrika ve İslam Düşüncesinin Mirası" başlıklı sunumunda Avrupa merkezli tarih anlayışına alternatif bir bilgi üretiminin gerekliliğini tartışmaya açtı. Konferansta Aydın, "Yeni bir dünya kurarken buraya nasıl geldiğimizi anlamak çok önemli. İhtiyacımız olan şey taklit değil, içtihattır" ifadelerini kullandı.
Dekolonizasyon ve bilgi üretimi
Prof. Dr. Aydın, sömürgeciliğin yalnızca tarihi bir süreç olmadığını, zihinsel mirasının günümüzde de etkili olduğunu vurguladı ve dekolonyal bilgi üretiminin gerekliliğini öne çıkardı. Aydın, Avrupa ile kurulan fikri ilişkinin tamamen kesilmesi gerektiğini savunan görüşleri aktardı; bu bağlamda "zehrin geldiği yer ilaç olamaz" yaklaşımının güç kazandığını belirtti. Ancak Tanzimat dönemi aydınlarının Avrupa düşüncesi ile İslam geleneğini sentezleyerek yeni bir gelecek üretmeye çalıştığını hatırlatarak, bu mirasın tamamen reddedilmesinin haksızlık olacağına dikkat çekti.
19. yüzyılda küresel aydınlanma iddiası
Genel kabule karşı çıkarak Aydın, "Aydınlanma sadece Avrupa’nın başarısıdır" tezine itiraz etti ve 19. yüzyıldaki gerçek küresel aydınlanmanın Avrupa dışında, Asya, Afrika ve İslam dünyasında yaşandığını savundu. Sunumunda Namık Kemal neslinin oryantalizme karşı verdiği düşünsel mücadelenin hem siyasi hem de fikri açıdan önemine vurgu yaptı; bu neslin Avrupa aydınlanmasını alıp kendi haklarını savunacak şekilde yeniden tanımladığını belirtti.
İslami geleneğin içtihatla yeniden yorumlanması
Prof. Dr. Aydın, Ahmet Cevdet Paşa, Namık Kemal ve Mehmet Akif gibi isimlerin Avrupa ile kurdukları etkileşimi örnek gösterdi. Ahmet Cevdet Paşa’nın hem İslam ilim geleneğine hâkimiyeti hem de Fransızca öğrenerek Avrupa düşüncesini takip etmesi, Aydın’a göre medeniyet tarihini tek merkezli okumaya karşı geliştirilen daha hakkaniyetli bir yaklaşımın parçasıydı. Ayrıca Namık Kemal neslinin ve Fatma Aliye Hanım gibi aydınların, İslam’ın kadını ezdiği yönündeki iddialara karşı içtihatla karşılık verdiklerini ve böylece taklidi reddedip özgün yorumlar ürettiklerini anlattı.
İslam medeniyetinin yeniden tanımlanması
20. yüzyılın başlarında Müslüman düşünürlerin İslam medeniyetini yalnızca dini bir çerçevede değil, bilim, felsefe ve hümanizm temelinde yeniden kurguladıklarını belirten Aydın, Hz. Muhammed’in bu bağlamda devlet adamı, düşünür ve toplum modeli olarak ele alındığını söyledi. Bu çabaların, İslam düşüncesinin modern dünyanın meseleleriyle ilişkilendirilmesine imkân verdiği vurgulandı.
Filistin, medeniyetler çatışması ve küresel siyasete etkileri
Prof. Dr. Aydın, "medeniyetler çatışması" tezinin Filistin meselesi üzerinden şekillendiğini ve bu yaklaşımın küresel siyasette etkili olduğunu ifade etti. Filistin hareketinin 1960’lı ve 1970’li yıllarda Asya ve Afrika düşüncesinde önemli bir konum edindiğini, Güney Afrika’daki Nelson Mandela hareketiyle birlikte Filistin mücadelesinin de özgürlük ve adalet arayışının sembollerinden biri haline geldiğini söyledi.
Medeniyetler İttifakı ve diyalog tartışması
2004 yılındaki Medeniyetler İttifakı konferansını, yeni dünya düzeni arayışlarının bir örneği olarak değerlendiren Aydın, toplantının amaçlarından birinin medeniyetler arasında çatışma yerine diyalog kurmak olduğunu belirtti. Ancak davet edilen bazı konuşmacıların "medeniyetler çatışması" tezini savunmasının tartışma yarattığını, bu durumu "yangını söndürme toplantısına kundakçıyı çağırmak" benzetmesiyle eleştirdi.
Geleceğe bakış: yeniden bir dünya kurma ihtiyacı
Konuşmasında, İstiklal Marşı’ndaki ifadelerin uzun bir fikri mücadelenin sonucu olduğunu hatırlatan Aydın, Müslüman toplumların eşitlik, özgürlük ve adalet taleplerinin fikri temellerini vurguladı. Marshall Hodgson gibi tarihçilerin İslam tarihini dünya tarihinin merkezine taşıyan çalışmalarını anan Aydın, geçmişin fikri mirasının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirterek "Yeniden daha iyi bir dünya kurmaya ihtiyaç var" dedi.
Rektörün açılış konuşması
Programın açılışında söz alan İstanbul Medipol Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Bahadır Kürşat Güntürkt, üniversitenin insanı, toplumu ve insanlığın ortak geleceğini ön planda tutan bir bilim ve düşünce merkezi olma hedefini vurguladı. Güntürkt, Prof. Dr. Cemil Aydın’ın programların şekillenmesinde ve fikir danışmanlığında önemli katkılar sunduğunu belirterek, Aydın’ın yakında üniversitede profesör olarak görev yapacak olmasından memnuniyet duyduklarını ifade etti.
Not: Konferansta öne çıkan temalar arasında dekolonizasyon, içtihatın rolü, 19. yüzyılda Asya ve İslam dünyasındaki aydınlanma hareketleri ile Filistin meselesinin küresel siyaset bağlamındaki yeri yer aldı.
MODERN DÜNYA TARİHİ VE KÜRESEL İSLAM DÜŞÜNCESİ ALANINDAKİ ÇALIŞMALARIYLA TANINAN PROF. DR. CEMİL AYDIN, İSTANBUL MEDİPOL ÜNİVERSİTESİ'NDE ÖĞRENCİLER VE AKADEMİSYENLERLE BİR ARAYA GELDİ.
