Mahkeme yürütmeyi durdurma kararı verdi
Diyarbakır'ın Lice ilçesi Örtülü köyünde yer alan ve birinci derece arkeolojik sit alanı statüsündeki Birkleyn mağaralarında açılan maden, taş ocağı ve kırma-eleme tesislerine ilişkin projeler, başlatılan hukuki süreç sonucunda mahkemece durduruldu. Yapılan itirazlar ve bilirkişi raporu doğrultusunda verilen yürütmeyi durdurma kararı ile söz konusu faaliyetler proje aşamasında engellendi.
Hukuki süreç ve tarafların açıklamaları:
Diyarbakır Barosu Çevre Komisyonu Başkanı Ahmet İnan, bölgenin madencilik projeleriyle tamamen yok olma tehdidiyle karşı karşıya kaldığını belirtti. İnan, taş ocağı, kırma-eleme tesisi ve beton santralinin birbirini tamamlayan ve alana geri dönülmez zarar verecek projeler olduğunu vurguladı. Yaklaşık bir yıl önce projelerin iptali için hukuki sürecin başlatıldığını söyleyen İnan, mahkemenin bilirkişi raporunu esas alarak tarihi ve ekosistemin tehlike altında olduğunu tespit ettiğini aktardı.
Bölgenin arkeolojik ve doğal değeri:
İnan, Birkleyn mağaralarının sadece arkeolojik açıdan değil aynı zamanda doğal açıdan da önem taşıdığını belirtti. Bölge Uluslararası Doğa Koruma Örgütü tarafından önemli doğal alan ilan edilmiş olup, endemik flora ve fauna türleri barındırıyor. Alanda halkın yaz aylarında serinlemek ve suya girmek için kullandığı mekânlar bulunuyor. Ayrıca içeride 8 bin yıllık kitabeler ve Asur döneminden kalma heykeller gibi tarihsel kalıntılar yer alıyor.
İnan, mağara uzantılarının kilometrelerce devam ettiğini ve tepede bir antik kent, bir kale ile mezarlıkların bulunduğunu; bugüne kadar kapsamlı ve detaylı kazı çalışması yapılmadığını, bu nedenle bölgenin gerçek değerinin ortaya çıkarılması için acilen bilimsel ve kurumsal bir çalışmaya ihtiyaç olduğunu söyledi.
Koruma adımları ve uluslararası hedefler:
Diyarbakır Barosu ve yöre halkı tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında, ilgili belgelerin ve başvuruların Diyarbakır Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü ile ilgili bakanlıklara iletildiği bildirildi. İnan, bölgenin korunma statüsünün güçlendirilmesi gerektiğini ve UNESCO Dünya Miras Listesi'ne giriş için bir başvuru sürecinin başlatılacağını açıkladı. Başvurunun kamu kurumları tarafından yapılması gerektiğini ve süreç için kurumlar arası koordinasyonun önemini vurguladı.
Ek olarak, Dicle Üniversitesi'nin çalışmalarına atıfta bulunulan açıklamada, Birkleyn'in aynı zamanda bir jeomiras alanı olarak değerlendirildiği ve bölgenin hem doğal hem arkeolojik hem de jeolojik açıdan nadir bir bileşim sunduğu ifade edildi. Bu üç özelliğin bir arada bulunmasının, alanın koruma statüsünün yükseltilmesi ve uluslararası miras listelerine alınması gerekliliğini güçlendirdiği belirtildi.
Mahkeme kararıyla projelerin geçici olarak durması, bölgenin korunması yönünde atılmış önemli bir adım olarak yorumlanırken, yerel ve ulusal kurumların, arkeologların ve sivil toplumun ortak çalışma yaparak kalıcı koruma mekanizmalarını hayata geçirmesi gerektiği vurgulandı.
DİYARBAKIR BAROSU AVUKATI VE ÇEVRE KOMİSYONU BAŞKANI AHMET İNAN, BIRKLEYN MAĞARALARININ BİRİNCİ DERECE ARKEOLOJİK SİT ALANI OLDUĞUNU İFADE ETTİ.
