İklim Zirvesi 2025: NDC 3.0 için kritik buluşma
Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'nde 24 Eylül 2025'te düzenlenecek İklim Zirvesi, Paris İklim Anlaşması kapsamındaki Ulusal Katkı Beyanları'nın (NDC) üçüncü versiyonlarının (NDC 3.0) tamamlanması ve duyurulması için önemli bir fırsat olarak görülüyor. Paris Anlaşması uyarınca taraf ülkeler her beş yılda bir NDC sunmakla yükümlü; NDC 3.0 raporlarının 2025 sonuna kadar BM'ye iletilmesi gerekiyor.
Mevcut durum ve katılım
Bugüne kadar yaklaşık 30 ülke NDC 3.0 raporunu BM'ye sundu. Bunların büyük çoğunluğunu Küresel Güney ülkeleri oluştururken, başta Çin olmak üzere karbon emisyonu yüksek birçok ülke henüz raporlarını açıklamadı. Zirve, COP30 öncesinde 2025 sonu hedeflerinin hızlandırılmasını amaçlıyor.
Zirveye 108 ülke ile AB üyesi devlet ve hükümet başkanlarının katılması bekleniyor; Türkiye'nin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın da konuşma yapması öngörülüyor. Önemli bir not olarak, ikinci Trump dönemiyle ilgili gelişmelerin ardından ABD'nin adı, 18 Eylül'de güncellenen katılımcılar listesinde yer almıyor.
NDC'lerin önemi ve içerik gündemi
NDC raporları, ülkelerin azaltım, uyum ve finansman gibi alanlarda Paris Anlaşması hedeflerine katkı sağlayacak politika ve uygulamalarını içeriyor. Bu raporlar, Küresel Durum Değerlendirmesi (GST) gibi değerlendirme süreçleri için temel veri kaynağı niteliğinde.
Zirvenin gündeminde uyum, azaltım, finansman, erken uyarı sistemleri, dijital kamusal dönüşüm, devlet dışı aktörlerin rolü, özel sektör net sıfır hedefleri ve iklim eylemini engelleyen dezenformasyon gibi konular bulunuyor. Ayrıca çelik, çimento, alüminyum ve kimya sektörlerinde emisyon azaltımı ile temiz üretime geçiş için gerekli finansman ve araçlar da tartışılacak. COP30'un ev sahibi Brezilya'da Belem kenti Amazon sınırları içinde olduğundan, tropikal ormanların korunması da toplantı ve öncesindeki programların önemli bir gündem maddesi oldu.
Uzman değerlendirmeleri
Prof. Dr. Harro van Asselt (Cambridge Üniversitesi Arazi Ekonomisi Bölümü): Ben bu zirveyi, bazı ülkelerin yeni NDC’lerini sunmaları için Brezilya’da düzenlenecek COP30 yolunda önemli bir fırsat olarak görüyorum. Özellikle AB, Çin ve Hindistan’ın bu kapsamda öne çıktığını söyleyebiliriz.
Prof. van Asselt, NDC'lerin düzenli aralıklarla sunulmasının iklim değişikliğiyle mücadelede doğru planlama için kritik olduğunu vurguladı ve NDC içeriklerinin büyük ölçüde ülke inisiyatifine bırakılmasının küresel çabaların yeterince hızlı ilerlememe riskini taşıdığına dikkat çekti. Sunulan NDC'ler arasında Birleşik Krallık'ın 2035'e kadar emisyonları 1990 seviyelerine kıyasla yüzde 80 azaltma planının iddialı projeksiyonlar sunduğu; Kanada ve Yeni Zelanda gibi bazı ülkelerin ise beklentileri karşılamadığının altı çizildi.
Charles Heaps (Stockholm Çevre Enstitüsü): Pek çok bileşen bulunduğu için birçok ülke NDC hazırlama sürecinde zorlanıyor; özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerin hedeflerini gerçekleştirebilmeleri için uluslararası destek ve kapasite geliştirme önemli.
Jason Veysey (Stockholm Çevre Enstitüsü): NDC'lerin bilim temelli ve şeffaf verilere dayanması, hükümetlerce üst düzey sahiplenilmesi, paydaş katılımı, finansman ve uygulama planları ile izleme-doğrulama mekanizmalarının belirlenmesinin kritik olduğunu belirtti.
Silvia Ulloa (Stockholm Çevre Enstitüsü): İlk Küresel Durum Değerlendirmesi, dünyanın Paris hedeflerine ulaşma yolunda ilerlemediğini gösterdi; bu nedenle yeni sunulacak NDC'lerin daha iddialı olması beklentisi öne çıkıyor.
Zirveden beklentiler
Zirve, NDC 3.0 sürecini hızlandırarak COP30 öncesi raporlamanın tamamlanmasını teşvik etmeyi amaçlıyor. Ayrıca NDC'ler ile uygulama arasındaki boşlukların daraltılması, hangi sektörlerde hangi adımların atılması gerektiğine dair daha net yol haritalarının tartışılması bekleniyor. Ancak uzmanlar, siyasi pazarlıklar ve ülkelerin inisiyatif farklılıkları nedeniyle tek bir küresel yol göstericinin ortaya çıkmasının zorluğuna dikkat çekiyor.
Öne çıkan tarih: 24 Eylül 2025 (İklim Zirvesi, New York) ve COP30 (Kasım 2025, Belem, Brezilya).
